Odbicie na końcu linii: napięcie, prąd i bilans mocy
Na rozwartym końcu linii napięcie może być dwukrotnie większe od napięcia fali padającej, a prąd wynosi zero. Nie powstaje przy tym dodatkowa energia. Wyprowadzimy odbicie z warunku na końcu kabla i sprawdzimy, dlaczego znak składowej prądu różni się od znaku składowej napięcia.
W tym materiale
Na rozwartym końcu linii napięcie może być dwukrotnie większe od napięcia fali padającej, a prąd wynosi zero. Nie powstaje przy tym dodatkowa energia. Wyprowadzimy odbicie z warunku na końcu kabla i sprawdzimy, dlaczego znak składowej prądu różni się od znaku składowej napięcia.
Potrzebne wiadomości: Impedancja falowa i dwie składowe biegnące w bezstratnej linii; prawo Ohma, moc elektryczna i znaki wielkości.
Jedna konwencja prądu dla dwóch kierunków fali
Badamy jednorodną, liniową, bezstratną i niedyspersyjną linię o rzeczywistej dodatniej impedancji Z₀. Oś x biegnie od źródła do obciążenia, a dodatni prąd w przewodzie sygnałowym ma zwrot +x. Napięcie mierzymy względem przewodu powrotnego. Koniec linii obciążamy rezystancją RL ≥ 0; symbol L w indeksie oznacza obciążenie, a nie indukcyjność. Na razie nie rozpatrujemy kondensatora ani cewki jako obciążenia.
Niech na końcu linii napięcie fali padającej wynosi A, a odbitej B. Są to wartości ze znakiem w tej samej chwili i w tym samym miejscu, a nie napięcia dwóch różnych zacisków. Napięcia dodajemy, natomiast prąd fali wracającej ma przeciwny znak w naszej osi:
U_L=A+B,\qquad I_L=\frac{A-B}{Z_0}.
Współczynnik odbicia wynika z prawa Ohma
Podstawiamy UL = RLIL. Po pomnożeniu przez Z₀ mamy Z₀A + Z₀B = RLA − RLB. Zbieramy wyrazy zawierające B po lewej stronie:
(Z_0+R_L)B=(R_L-Z_0)A,\qquad \Gamma_L=\frac{B}{A}=\frac{R_L-Z_0}{R_L+Z_0}.
ΓL jest współczynnikiem odbicia napięcia. Dla prądu I₋/I₊ = −ΓL. Użycie tego samego znaku w obu stosunkach naruszyłoby warunek brzegowy. Całkowite wielkości na oporze wynoszą:
U_L=(1+\Gamma_L)A,\qquad I_L=(1-\Gamma_L)\frac{A}{Z_0}.
Rozwarcie, zwarcie i dopasowanie
Dla dopasowania RL = Z₀ otrzymujemy ΓL = 0: brak odbicia. Dla rozwarcia RL → ∞ mamy ΓL = +1, zatem UL = 2A i IL = 0. Dla zwarcia RL = 0 mamy ΓL = −1, więc UL = 0 i IL = 2A/Z₀. Napięcie lub prąd może się podwoić, lecz nie oba naraz.
Moc fali wracającej ma ujemny zwrot przepływu
Dla fali padającej P₊ = A²/Z₀. Skierowany w +x przepływ mocy fali odbitej wynosi P₋ = −B²/Z₀, ponieważ jej prąd to −B/Z₀. Gdy mówimy o dodatniej wartości mocy odbitej, zapisujemy Podb = B²/Z₀. Moc dopływająca do obciążenia jest różnicą:
P_L=(A+B)\frac{A-B}{Z_0}=\frac{A^2-B^2}{Z_0}=P_+(1-\Gamma_L^2).
Udział odbitej mocy wynosi ΓL², a nie ΓL. Ujemne odbicie napięcia nie oznacza ujemnej energii fali. Dla otwartego i zwartego końca ΓL² = 1: cała padająca energia wraca. Dla dodatniego skończonego oporu część energii ulega rozproszeniu w obciążeniu. Wzory zapisano dla wartości chwilowych fal i rezystancyjnej granicy; przy sinusoidzie można obliczać moce średnie z napięć skutecznych. Użycie amplitud szczytowych wymaga dodatkowego czynnika 1/2.
Przykład: większe napięcie na większym oporze
W linii Z₀ = 50 Ω fala padająca ma A = 6 V. Dla RL = 150 Ω współczynnik ΓL = 1/2, więc B = 3 V. Prąd padający to +120 mA, a odbity −60 mA. Na obciążeniu otrzymujemy UL = 9 V i IL = 60 mA. Kontrola prawa Ohma: 9 V/150 Ω = 60 mA.
Moc padająca wynosi 36/50 W = 0,720 W; odbita 9/50 W = 0,180 W; w obciążeniu pozostaje 0,540 W. Ten sam wynik daje 9²/150 W. Napięcie na oporze jest większe od 6 V, a mimo to opór pochłania jedynie 75% padającej mocy.
Echo podaje odległość, jeśli znamy szybkość
W reflektometrii wysyłamy zmianę i mierzymy powrót odbicia. Jeżeli jedyną nieciągłością jest koniec jednorodnej linii odległy o ℓ, pierwsze echo wraca po Δt = 2ℓ/v. Dlatego ℓ = vΔt/2. Czynnik 2 pochodzi z dwóch przebytych odcinków, nie z podwojenia napięcia na rozwartym końcu. Złącza lub kilka nieciągłości mogą dawać kilka ech; wtedy pojedynczy powrót nie określa automatycznie całej długości kabla.
Sprawdź rozumienie
Dwa obciążenia mogą odbijać tyle samo energii, lecz mieć przeciwne znaki odbitego napięcia. Dla RL = 2Z₀ dostajemy ΓL = 1/3, a dla RL = Z₀/2 wartość −1/3. W obu przypadkach wraca 1/9 mocy. Pomiar samej energii echa nie odróżnia tych dwóch rezystancji; znak napięcia dostarcza dodatkowej informacji.
Zadania do tego tematu
- Ujemne odbicie napięcia i dodatnia moc obciążenia
- Rozwarcie i zwarcie: co się podwaja, a co znika?
- Z czasu i znaku echa wyznacz długość oraz opór
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto