Grawitacja różnicowa: dlaczego swobodnie spadające ciała mogą się rozsuwać?
Dwie swobodnie spadające kulki nie muszą zachować stałej odległości. Różnica przyciągania między bliskimi punktami rozciąga ich układ. Wyprowadzimy tę różnicę, ustalimy znaki i sprawdzimy dokładność najprostszego przybliżenia.
W tym materiale
Dwie swobodnie spadające kulki nie muszą zachować stałej odległości. Różnica przyciągania między bliskimi punktami rozciąga ich układ. Wyprowadzimy tę różnicę, ustalimy znaki i sprawdzimy dokładność najprostszego przybliżenia.
Potrzebne wiadomości: Grawitacja Newtona, przyspieszenie względne, przybliżenie liniowe funkcji.
Odejmujemy wspólny ruch
Wyobraź sobie małe laboratorium spadające ku dalekiemu ciału. Po puszczeniu kulki nie naciskają na podpory, ale każda może mieć trochę inne przyspieszenie. Obserwator wewnątrz widzi zmianę ich wzajemnych odległości. To efekt pływowy: informacja o niejednorodności pola, której nie usuwa wspólny swobodny spadek.
Ustalamy początek O poruszający się swobodnie w polu zewnętrznej masy M. Osie przesuwają się z O, lecz nie obracają względem osi inercjalnych. W rozpatrywanej chwili masa znajduje się na dodatniej osi x w odległości D. μ = GM, a x oznacza małe przesunięcie od O ku źródłu. Pomijamy wzajemne przyciąganie kulek, opory oraz inne źródła. Rachunek dotyczy zewnętrznego pola; własną grawitację większego badanego ciała dodamy osobno.
Dokładna różnica na osi
Punkt O przyspiesza z g₀ = μ/D². Punkt x przyspiesza ku M z μ/(D − x)², o ile x < D. Przyspieszenie względem O jest różnicą:
\delta g_x(x)=\frac{\mu}{(D-x)^2}-\frac{\mu}{D^2}.
Dla x > 0 różnica jest dodatnia: bliższa kulka ucieka do przodu. Dla x < 0 jest ujemna: dalsza pozostaje z tyłu względem O. W układzie inercjalnym obie nadal są przyciągane ku M. Ujemny wynik względny nie oznacza odpychania przez grawitację. Nie trzeba w tym opisie dodawać siły odśrodkowej: osie nie obracają się. W układzie wirującym należałoby konsekwentnie uwzględnić dodatkowe człony bezwładności.
Gradient wprowadza trzecią potęgę odległości
Dla |x|/D dużo mniejszego od 1 rozwijamy (1 − x/D)⁻² ≈ 1 + 2x/D. Wyraz stały znosi się po odjęciu g₀:
\delta g_x\approx\frac{2\mu x}{D^3}=2Kx,\qquad K=\frac{\mu}{D^3}.
K ma jednostkę s⁻². Sama grawitacja maleje jak D⁻², lecz jej zmiana na zadanej małej odległości jak D⁻³. Dwukrotnie większe D zmniejsza g₀ czterokrotnie, a K ośmiokrotnie. Podwojenie masy źródła zwiększa oba efekty dwukrotnie.
Jak ocenić pominięte wyrazy?
Weźmy model μ = 10¹² m³/s², D = 10⁶ m i x = ±10 000 m. W środku g₀ = 1 m/s², a K = 10⁻⁶ s⁻². Przybliżenie daje ±0,020000 m/s². Dokładne wyniki to około +0,020304 i −0,019704 m/s². Nie są idealnie przeciwne: strona bliższa ma nieco większą długość różnicy. Liniowy model zachowuje tylko pierwszy wyraz rozwinięcia.
Przy x/D = 0,01 błąd względny przybliżenia po bliższej stronie wynosi około 1,50%; przy 0,10 już około 14,74%. Stwierdzenie „x jest mniejsze od D” jest za słabe. Trzeba ustalić wymaganą dokładność. W zastosowaniu czasowym powinien też być na tyle krótki odcinek obserwacji, by D i kierunek źródła nie zmieniły się istotnie.
Czy zerowe wskazanie wagi w spadającym laboratorium dowodzi, że grawitacji nie ma?
Nie. Swobodny spadek usuwa wspólne przyspieszenie z lokalnego opisu. Różnice przyspieszeń między odległymi punktami mogą pozostać i ujawnić gradient pola.
Zadania do tego tematu
- Dwie strony laboratorium: policz różnice ze znakami
- Przyspieszenie i gradient: porównanie dwóch źródeł
- Czy przybliżenie liniowe wystarczy do dokładności dwóch procent?
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto