Przekrój czynny Rutherforda: od pierścienia wiązki do liczby zliczeń
Duży detektor zbiera więcej cząstek niż mały, nawet gdy sam proces rozpraszania się nie zmienił. Oddzielimy własność oddziaływania od liczby padających cząstek, grubości tarczy i geometrii pomiaru. Dzięki temu z kąta pojedynczego toru przejdziemy do przewidywanej liczby zdarzeń.
W tym materiale
Duży detektor zbiera więcej cząstek niż mały, nawet gdy sam proces rozpraszania się nie zmienił. Oddzielimy własność oddziaływania od liczby padających cząstek, grubości tarczy i geometrii pomiaru. Dzięki temu z kąta pojedynczego toru przejdziemy do przewidywanej liczby zdarzeń.
Potrzebne wiadomości: Zależność b=a cot(θ/2), pole pierścienia i sfery, pochodna, całka oznaczona, jednostki powierzchni i kąta bryłowego.
Przekrój czynny jest polem przypisanym zdarzeniu
Wyobraźmy sobie jednorodną, równoległą wiązkę padającą na pojedyncze jądro. Związek b=a cot(θ/2) przypisuje każdej odległości nalotu kąt wylotu. Jeśli uznajemy za zdarzenie odchylenie większe od określonego kąta, zbieramy wszystkie odpowiednie początkowe położenia cząstek w płaszczyźnie prostopadłej do wiązki. Pole tego obszaru nazywamy przekrojem czynnym σ. Nie musi ono być równe geometrycznemu polu jądra: oddziaływanie działa także z daleka.
Dla ustalonych energii i ładunków większemu b odpowiada mniejszy θ. Wąski pierścień parametrów od b do b+db ma pole dσ=2πb|db|. Po rozproszeniu odpowiada mu pierścień kierunków o kącie bryłowym dΩ=2πsinθ|dθ|. Kąt bryłowy opisuje pole wycinka sfery jednostkowej; pełna sfera ma 4π sr. Kąt płaski w radianach i kąt bryłowy w steradianach nie są zamienne.
Wyprowadzenie różniczkowego przekroju
Iloraz pól daje dσ/dΩ=(b/sinθ)|db/dθ|. Pochodna b=a cot(θ/2) jest ujemna: db/dθ=−a/[2sin²(θ/2)]. Bierzemy jej wartość bezwzględną, ponieważ pole nie może być ujemne. Korzystając z sinθ=2sin(θ/2)cos(θ/2), otrzymujemy:
\frac{d\sigma}{d\Omega}=\frac{a^2}{4\sin^4(\theta/2)}=\left(\frac{\kappa}{4E}\right)^2\frac{1}{\sin^4(\theta/2)}.
Wynik podajemy np. w m²/sr albo barn/sr. Jeden barn, oznaczany b jako jednostka, wynosi 10⁻²⁸ m²=100 fm². W tym rozdziale samą literę b we wzorach rezerwujemy dla parametru zderzenia, a jednostkę zapisujemy słowem „barn”, aby uniknąć pomyłki.
Przy 90° sin⁴45°=1/4, więc dσ/dΩ=a². Dla α–Au i E=5 MeV wartość a²=517,653504 fm² daje 5,176535 barn/sr. Przy 60° przekrój różniczkowy jest czterokrotnie większy, a przy 120° wynosi 4/9 wartości przy 90°. Nie porównujemy samych liczb zliczeń, dopóki nie sprawdzimy jednakowej geometrii i normalizacji.
Całka po zakresie kątów ma wymiar powierzchni
Dla θ≥θ₀ początkowe położenia leżą w kole b≤a cot(θ₀/2). Nie trzeba ponownie całkować, aby otrzymać σ(θ≥θ₀)=πa²cot²(θ₀/2). Dla pasa θ₁≤θ≤θ₂, przy wszystkich azymutach, odejmujemy dwa koła:
\sigma_{[\theta_1,\theta_2]}=\pi a^2\left[\cot^2\frac{\theta_1}{2}-\cot^2\frac{\theta_2}{2}\right],\qquad 0<\theta_1<\theta_2\leq\pi.
Nie mnożymy tego wyniku drugi raz przez kąt bryłowy. Dla θ₀=90° pole wynosi πa², a przy θ₀→0 rozbiega się w idealnym nieekranowanym modelu. Nieskończony całkowity przekrój nie oznacza nieskończonej liczby zliczeń w rzeczywistym detektorze. Nawet bardzo odległy nalot daje w tym idealnym potencjale maleńkie odchylenie; rzeczywiste elektrony ekranują pole, a detektor ma skończoną rozdzielczość i zakres kątów.
Jak przeliczyć przekrój na oczekiwaną liczbę cząstek?
Niech N₀ będzie liczbą cząstek padających na jednorodną cienką tarczę, nₛ liczbą jąder na jednostkę powierzchni prostopadłej do wiązki, a η wydajnością zarejestrowania cząstki, która dotarła do detektora. Dla małego detektora obejmującego ΔΩ, w którym przekrój niewiele się zmienia:
N_{\mathrm{det}}\approx N_0n_s\frac{d\sigma}{d\Omega}(\theta)\Delta\Omega\,\eta.
Iloczyn nₛ(dσ/dΩ)ΔΩ jest bezwymiarowym prawdopodobieństwem w przybliżeniu pojedynczego rozpraszania. Musi być mały; niezależnie kontrolujemy rozpraszanie wielokrotne i utratę energii. Wydajność η nie obejmuje tu geometrii, bo ujęliśmy ją już przez ΔΩ. Jeżeli kalibracja podaje łączną wydajność z geometrią, nie wolno uwzględniać tego samego czynnika dwa razy.
Mała płaska powierzchnia A w odległości R od punktu rozpraszania obejmuje ΔΩ≈A cosβ/R², gdzie β jest kątem między normalną do czynnej powierzchni detektora a kierunkiem od detektora ku tarczy (0≤β<90°). Gdy czynna powierzchnia jest skierowana wprost ku tarczy, β=0. Kąt θ umiejscawia detektor względem wiązki; β opisuje jego pochylenie. To różne kąty.
Przykład pełnej normalizacji
Przy N₀=10¹⁰, nₛ=5,90·10²² m⁻², θ=90°, a=22,752 fm, ΔΩ=3,1416·10⁻⁴ sr i η=0,800 dostajemy Ndet≈76,8. Oczekiwana liczba może być niecałkowita: jest średnią modelu dla wielu powtórzeń, a nie gwarancją dokładnie 77 impulsów. Tło należy oszacować osobnym pomiarem.
Sprawdź się: odsuwamy ten sam mały detektor dwukrotnie dalej, zachowując θ i skierowanie jego normalnej. ΔΩ maleje czterokrotnie, więc oczekiwane zliczenia także maleją czterokrotnie. Przekrój czynny jądra się nie zmienił. Jeśli detektor obejmuje szeroki zakres kątów, trzeba scałkować dσ/dΩ po jego rzeczywistej powierzchni kierunków zamiast używać wartości centralnej.
Zadania do tego tematu
- Cały pas od sześćdziesięciu do stu dwudziestu stopni
- Siedemdziesiąt siedem oczekiwanych zliczeń i dwukrotnie dalszy detektor
- Szeroka akceptacja kątowa: dokładna całka i przybliżenie w środku
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto