v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Sejsmologia: fale, epicentrum i geometria źródła · 1 min czytania

Hipocentrum i epicentrum: głębokość zmienia drogę fal

Trzęsienie może znajdować się na mapie 24 km od stacji, a fala pokonać 25 km. To nie sprzeczność: fala startuje w głębi Ziemi, a nie w punkcie narysowanym na mapie.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Trzęsienie może znajdować się na mapie 24 km od stacji, a fala pokonać 25 km. To nie sprzeczność: fala startuje w głębi Ziemi, a nie w punkcie narysowanym na mapie.

Potrzebne wiadomości: Twierdzenie Pitagorasa, prędkość fal, funkcja sinus, kąt między promieniem i normalną.

Hipocentrum leży pod powierzchnią

Hipocentrum (ognisko) jest punktem zainicjowania pęknięcia skał, a epicentrum — punktem powierzchni pionowo nad nim. Oznaczmy głębokość h, odległość poziomą od epicentrum do stacji r i długość prostego toru falowego L. W lokalnym, jednorodnym modelu geometrycznym powstaje trójkąt prostokątny:

L^2=r^2+h^2,\qquad r=\sqrt{L^2-h^2}.

Jeśli h=7 km i r=24 km, to L=25 km. Nie można podać L jako odległości powierzchniowej. Warunek L≥h jest prostym sprawdzianem danych — gdy L<h, pierwiastek nie daje rzeczywistego położenia na mapie w tym modelu.

Przekrój pionowy: ognisko 7 km pod epicentrum, stacja 24 km poziomo, prosty tor od ogniska do stacji 25 km.
Trójkąt 7–24–25 rozdziela drogę ukośną od odległości na mapie. Powiększ rysunek.

Czas podróży i zmiana prędkości skał

W prostym modelu tP−t₀=L/vP. Dla drogi 25 km i vP=5 km/s czas wynosi 5 s. W rzeczywistości skały mają różne sprężystości i gęstości, więc prędkości fal zmieniają się przestrzennie, a promienie mogą zakrzywiać się i załamywać. Przy granicy dwóch jednorodnych warstw w aproksymacji promieniowej jedna wybrana gałąź fali spełnia:

\frac{\sin\theta_1}{v_1}=\frac{\sin\theta_2}{v_2}.

θ to kąt względem normalnej do granicy, nie względem samej powierzchni warstw. Dla v₁=4 km/s, v₂=6 km/s i θ₁=30° dostajemy sinθ₂=0,75, więc θ₂≈48,6°. W szybszej warstwie promień odchyla się od normalnej.

Kiedy uproszczenie przestaje działać?

Uproszczone prawo promieniowe nie opisuje wszystkich zjawisk na granicy skał. Fale P i S mogą odbijać się, przekształcać jedna w drugą i tworzyć inne fazy rejestrowane na sejsmogramie. Model nie mówi także, jak szybko powstało pęknięcie czy jak wielkie były lokalne drgania. W rzeczywistej lokalizacji dopasowuje się razem pozycję, głębokość i chwilę wstrząsu na podstawie wielu pomiarów, nie wyznacza głębokości ze zwykłej różnicy P−S na jednej stacji.

Ważna kontrola: jedna znana droga L nie wyznacza osobno r i h. Równanie Pitagorasa dopuszcza wiele par. Brak jednoznaczności to brak informacji pomiarowej, nie trudność algebraiczna, którą można usunąć arbitralnym zaokrągleniem.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.