v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Sejsmologia: fale, epicentrum i geometria źródła · 2 min czytania

Fale P i S: od sejsmogramu do odległości od wstrząsu

Dwie fazy docierają do sejsmometru w różnych chwilach. Czy odstęp 20 sekund oznacza, że samo trzęsienie trwało 20 sekund? Nie. W prostym modelu pozwala oszacować drogę od źródła, ale nie kierunek, w którym źródło leży.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Dwie fazy docierają do sejsmometru w różnych chwilach. Czy odstęp 20 sekund oznacza, że samo trzęsienie trwało 20 sekund? Nie. W prostym modelu pozwala oszacować drogę od źródła, ale nie kierunek, w którym źródło leży.

Potrzebne wiadomości: Prędkość i czas, podstawy fal mechanicznych, jednostki km/s i różnica dwóch czasów.

Dlaczego na sejsmogramie widzimy dwa początki?

Fala P jest sprężystą falą podłużną: cząstki gruntu drgają wzdłuż kierunku rozchodzenia się zaburzenia. W fali S przemieszczenia są poprzeczne. Cząstki skały tylko drgają wokół położeń równowagi — nie biegną od ogniska do stacji. W ośrodku stałym fala P jest zwykle szybsza od fali S. W rzeczywistym zapisie występują ponadto szumy, fale powierzchniowe, fale odbite i przekształcone. Trzeba rozpoznać początek odpowiedniej fazy, a nie dowolny wysoki pik na wykresie.

Usuwamy niewiadomy czas początku

Oznaczmy chwilę wstrząsu przez t₀, a chwile przyjścia przez tP oraz tS. Dla tej samej długości drogi L i stałych prędkości vP i vS przyjmujemy t_P=t_0+L/v_P oraz t_S=t_0+L/v_S. Odejmujemy te równania. Dzięki temu nie musimy znać t₀:

\Delta t=t_S-t_P=L\left(\frac1{v_S}-\frac1{v_P}\right),\qquad L=\frac{\Delta t}{1/v_S-1/v_P}.

Odwrotność prędkości ma jednostkę s/km. Dzielenie sekund przez s/km daje kilometry. To również sposób wykrycia częstego błędu polegającego na mnożeniu odstępu S−P przez prędkość samej fali P.

Przykład z pełną kontrolą czasu

Przyjmijmy ilustracyjne vP=6 km/s oraz vS=3,5 km/s. Różnica odwrotności wynosi 5/42≈0,11905 s/km. Dla Δt=20 s otrzymujemy L=168 km. Fala P przebywa taką drogę w 28 s, S w 48 s. Jeżeli wstrząs nastąpił o 12:00:00, czasy nadejścia to 12:00:28 i 12:00:48. Odejmowanie ich daje dokładnie 20 s.

Oś czasu: początek wstrząsu w sekundzie zero, przyjście P po 28 sekundach, S po 48 sekundach, odstęp 20 sekund.
Ta sama droga 168 km; szybsza fala P kończy bieg wcześniej. Powiększ rysunek.

Jaka to odległość i jak dokładny jest wynik?

Otrzymane L jest długością toru fal w modelu, niekoniecznie odległością od epicentrum na płaskiej mapie. W realnej Ziemi prędkości zmieniają się przestrzennie, promienie zakrzywiają się i różne fazy mogą pokonywać różne tory. Sejsmolodzy stosują tablice czasów podróży i modele skał. Nie istnieje para stałych prędkości odpowiednia dla wszystkich trzęsień.

Dla tych konkretnych prędkości każda sekunda Δt odpowiada 8,4 km drogi. Niepewność odczytu ±0,6 s oznacza wpływ około ±5,0 km, jeśli obie prędkości traktujemy jako dokładne. Błąd modelu prędkości i rozpoznania faz może być osobnym, większym składnikiem niepewności. Z jednej stacji nie wyznaczymy kierunku do ogniska — każdy punkt odpowiedniego okręgu na mapie pozostaje możliwy, jeśli dodatkowo pominiemy głębokość.

Sprawdź rozumienie: co naprawdę znaczy „20 sekund”?

To różnica dwóch czasów podróży od wspólnej chwili startu. Nie jest czasem trwania pęknięcia skał, czasem od powstania wstrząsu do fali P ani czasem odczytu samej fali S.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.