Najpierw przewidź
Prąd płynie do obserwatora (z kartki). W punkcie po prawej stronie drutu pole jest skierowane do góry czy w dół? Co stanie się z B, gdy podwoisz odległość?
Dla I = +5 A (z kartki) i r = 0,10 m, B ≈ (4π·10⁻⁷ T·m/A)·5 A/(2π·0,10 m) = 10 μT. Punkt P po prawej stronie przewodu ma θ = 0°, więc składowe wektora wynoszą Bₓ = 0 μT oraz Bᵧ = +10 μT (w górę). Zwrot jest przeciwny do ruchu wskazówek zegara. Podwojenie r do 0,20 m przy tym samym prądzie daje 5 μT; odwrócenie I daje −10 μT w składowej pionowej bez zmiany wartości |B|. Przy I = 0 model nie przypisuje kierunku nieistniejącemu polu.
Odczyty modelu
Porównaj swoje próby
Zapisz ustawienia i odczyty, zmień jeden parametr i zapisz kolejną próbę. To wyniki modelu. Tabela pozostaje na tej stronie do jej zamknięcia; możesz pobrać ją jako CSV. Wyczyszczenie tabeli możesz cofnąć do chwili zapisania nowej próby.
Brak zapisanych prób. Możesz porównać do 20 prób.
| Próba | Ustawienia | Odczyty |
|---|
Jak działa ten model?
Patrzymy na przekrój przez bardzo długi, prosty przewód. Kropka w środku oznacza prąd wychodzący z kartki (+I), krzyżyk prąd wchodzący (−I). Pole magnetyczne otacza oś przewodu okręgami. W każdym punkcie wektor B jest styczny do okręgu; nie jest skierowany od przewodu jak linia pola elektrycznego dodatniego ładunku.
Dla swobodnej przestrzeni i odległości większych niż promień przewodu przyjmujemy B = μ₀|I|/(2πr), z przybliżeniem szkolnym μ₀ ≈ 4π·10⁻⁷ T·m/A. To wzór dla idealnie nieskończonego przewodu. Gdy odległość rośnie dwa razy, natężenie B spada dwa razy, a nie cztery: nie jest to prawo odwrotności kwadratu.
Zwrot wynika z reguły prawej dłoni. W naszym układzie biegunowym, z dodatnim kątem liczonym przeciwnie do zegara, Bₓ = −(μ₀I/2πr)sinθ, Bᵧ = (μ₀I/2πr)cosθ. I jest liczbą ze znakiem; dzięki temu nie trzeba w każdym ćwiartce zgadywać znaku osobno.
Zacznij od θ = 0° i I = +5 A. W zapisie próby zanotuj Bᵧ = +10 μT. Następnie ustaw θ = 90° przy tych samych I oraz r: wektor obróci się w lewo, Bₓ = −10 μT, a jego długość nie zmieni się. Dopiero potem odwróć znak prądu i powtórz pomiar.
Na rysunku okręgi pola są schematyczne, a odległość wybranej kropki P zmienia się jedynie w umownej skali graficznej. Prawdziwe wartości r i B są w odczytach. Strzałka nie oznacza ruchu nośników prądu ani prędkości ładunku próbnego; przedstawia tylko wektor indukcji magnetycznej.
W pobliżu końca przewodu, wewnątrz grubego drutu, w obecności innych prądów lub ferromagnetyka pole trzeba wyliczyć z właściwej geometrii. Ziemskie pole magnetyczne, szumy oraz dokładne μ₀ nie są tu modelowane; jest to idealna składowa od wskazanego przewodu.
Założenia i granice
- Przewód nieskończenie długi i cienki; wszystkie punkty obserwacji są na zewnątrz jego przekroju.
- Jednorodne otoczenie o przenikalności niemal jak w próżni, statyczny prąd, bez pobliskich przewodników i rdzeni magnetycznych.
- Wartość μ₀ = 4π·10⁻⁷ H/m jest przybliżeniem do obliczeń dydaktycznych, a nie obecnie dokładną stałą definiującą amper.
- Skala długości i liczba narysowanych okręgów są umowne; kierunek i odczyt B są wyliczone z podanych parametrów.
Sprawdź samodzielnie
Ustaw I = −8 A, r = 0,20 m oraz θ = 90°. Oblicz |B| i obie składowe. Jak zmienią się po zwiększeniu samej odległości do 0,40 m?
Sprawdź rozwiązanie
|B| ≈ 2·10⁻⁷·8/0,20 = 8·10⁻⁶ T = 8 μT. Ujemny prąd daje kierunek zgodny ze wskazówkami zegara, więc u góry okręgu wektor wskazuje w prawo: Bₓ = +8 μT, Bᵧ ≈ 0 μT. Po podwojeniu r otrzymamy |B| = 4 μT, Bₓ = +4 μT, Bᵧ ≈ 0 μT. Znak prądu określa zwrot, a nie ujemną wartość bezwzględną pola.