v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Grawitacja · 2 min czytania

Zasada zachowania energii w polu grawitacyjnym, centralnym - zadanie 2

Opublikowano: 23.03.2011 · Ostatnio zmieniany: 03.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(5 głosów) . Średnia ocena: 4.20 z 5.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Obliczyć, jaką prędkość należy nadać ciału na powierzchni Ziemi pionowo do góry, aby osiągnęło wysokość równą wysokości orbity geostacjonarnej nad równikiem.

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

1. Osiągnąć wysokość to jeszcze nie wejść na orbitę

Ciało wyrzucone pionowo może na chwilę znaleźć się na wysokości orbity geostacjonarnej, a potem spaść. Aby pozostać na orbicie, potrzebowałoby odpowiedniej prędkości stycznej. W zadaniu szukamy minimalnej prędkości pionowego wyrzutu, dla której najwyższy punkt toru leży na wysokości tej orbity.

Przyjmujemy uproszczony model: sferyczna Ziemia, ruch radialny w polu grawitacyjnym, brak atmosfery i napędu podczas lotu. Pomijamy początkową prędkość styczną wynikającą z obrotu Ziemi. Nie jest to model rzeczywistego startu rakiety z równika; obrót uwzględniamy wyłącznie przy wyznaczaniu wysokości orbity geostacjonarnej.

2. Promień orbity geostacjonarnej

Orbita geostacjonarna jest kołowa, równikowa i zgodna ze zwrotem obrotu Ziemi. Jej okres TZ jest równy dobie gwiazdowej, około 86 164 s. Równanie ruchu zapisujemy w układzie inercjalnym: grawitacja zapewnia przyspieszenie dośrodkowe.

\frac{GM_Zm}{r_G^2}=m\frac{4\pi^2r_G}{T_Z^2},\qquad r_G^3=\frac{GM_ZT_Z^2}{4\pi^2}.

r_G=\sqrt[3]{\frac{GM_ZT_Z^2}{4\pi^2}},\qquad h_G=r_G-R_Z.

Dla GMZ = 3,986004418·10¹⁴ m³/s², TZ = 86 164,0905 s i RZ = 6378,137 km otrzymujemy rG ≈ 42 164,17 km oraz hG ≈ 35 786,03 km. Pierwsza liczba jest odległością od środka Ziemi; druga wysokością nad równikiem.

3. Bilans energii od powierzchni do najwyższego punktu

W tym modelu pracę wykonuje tylko zachowawcza siła grawitacji, więc energia mechaniczna jest stała. Przyjmujemy zerową energię potencjalną w nieskończoności:

E_p(r)=-\frac{GM_Zm}{r}.

Na powierzchni ciało ma promień położenia RZ i prędkość v₀. W najwyższym punkcie r = rG jego prędkość radialna spada do zera. Zapisujemy oba stany w jednym równaniu:

\frac12mv_0^2-\frac{GM_Zm}{R_Z}=-\frac{GM_Zm}{r_G}.

Dzielimy przez dodatnią masę m i przenosimy składnik z RZ na prawą stronę. Dopiero potem mnożymy przez 2 i wyciągamy dodatni pierwiastek:

\frac12v_0^2=GM_Z\left(\frac1{R_Z}-\frac1{r_G}\right),\qquad v_0=\sqrt{2GM_Z\left(\frac1{R_Z}-\frac1{r_G}\right)}.

Nie używamy tutaj stałego przyspieszenia g w równaniu mgh. Wysokość jest wielokrotnie większa od promienia Ziemi, więc zmiana natężenia pola podczas lotu jest istotna. Wzór z −GMZm/r obejmuje tę zmianę.

Wyrzut radialny kończy wznoszenie na promieniu orbity geostacjonarnej z chwilową prędkością zero. Satelita na orbicie kołowej na tym samym promieniu ma prędkość styczną.
Ta sama wysokość, dwa różne stany ruchu. Wyrzut pionowy w przyjętym modelu nie daje orbity geostacjonarnej. Schemat nie zachowuje skali odległości. Powiększ rysunek.

4. Wynik i sprawdzenie z drugą prędkością kosmiczną

v_0\approx10299{,}64\,\mathrm{m/s}\approx10{,}30\,\mathrm{km/s}.

Druga prędkość kosmiczna w tym samym modelu i dla tych samych stałych to vII = √(2GMZ/RZ). Dzielenie obu wzorów daje szczególnie wygodną kontrolę:

\frac{v_0}{v_{\mathrm{II}}}=\sqrt{1-\frac{R_Z}{r_G}}\approx0{,}92127.

Odpowiedź: minimalna prędkość pionowego wyrzutu wynosi około 10,30 km/s, czyli około 0,921 drugiej prędkości kosmicznej. Różne szkolne przybliżenia promienia Ziemi i jej parametru grawitacyjnego nieco zmieniają ostatnie cyfry; wszystkie liczby w jednym rachunku muszą pochodzić z tego samego zestawu stałych.

Wynik jest mniejszy od prędkości ucieczki, bo ciało ma dotrzeć tylko do skończonej odległości. Gdyby rG rosło do nieskończoności, wyrażenie w pierwiastku dążyłoby do 1 i v₀ do vII. Gdyby rG = RZ, potrzebna wysokość i minimalna prędkość byłyby zerowe.

Dlaczego ciało nie zostanie na tej orbicie?

W najwyższym punkcie nasz radialny wyrzut ma prędkość zero, ale grawitacja nadal przyspiesza go ku Ziemi. Satelita na orbicie kołowej na tym samym promieniu ma prędkość styczną √(GMZ/rG) ≈ 3,07 km/s. Zamiana jednej sytuacji w drugą wymagałaby zmiany wektora prędkości i innego bilansu energii.

Warunki orbity geostacjonarnej i jej okres: ESA — rodzaje orbit.

Najpierw spróbuj samodzielnie. Zapisz dane, wybierz prawa fizyczne i sprawdź jednostki. Przejdź do zadań ze sprawdzaniem odpowiedzi »

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Zadania Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.