Zasada zachowania energii w polu grawitacyjnym, centralnym - zadanie 2
Obliczyć, jaką prędkość należy nadać ciału na powierzchni Ziemi pionowo do góry, aby osiągnęło wysokość równą wysokości orbity geostacjonarnej nad równikiem.
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
W tym zadaniu
1. Osiągnąć wysokość to jeszcze nie wejść na orbitę
Ciało wyrzucone pionowo może na chwilę znaleźć się na wysokości orbity geostacjonarnej, a potem spaść. Aby pozostać na orbicie, potrzebowałoby odpowiedniej prędkości stycznej. W zadaniu szukamy minimalnej prędkości pionowego wyrzutu, dla której najwyższy punkt toru leży na wysokości tej orbity.
Przyjmujemy uproszczony model: sferyczna Ziemia, ruch radialny w polu grawitacyjnym, brak atmosfery i napędu podczas lotu. Pomijamy początkową prędkość styczną wynikającą z obrotu Ziemi. Nie jest to model rzeczywistego startu rakiety z równika; obrót uwzględniamy wyłącznie przy wyznaczaniu wysokości orbity geostacjonarnej.
2. Promień orbity geostacjonarnej
Orbita geostacjonarna jest kołowa, równikowa i zgodna ze zwrotem obrotu Ziemi. Jej okres TZ jest równy dobie gwiazdowej, około 86 164 s. Równanie ruchu zapisujemy w układzie inercjalnym: grawitacja zapewnia przyspieszenie dośrodkowe.
\frac{GM_Zm}{r_G^2}=m\frac{4\pi^2r_G}{T_Z^2},\qquad r_G^3=\frac{GM_ZT_Z^2}{4\pi^2}.
r_G=\sqrt[3]{\frac{GM_ZT_Z^2}{4\pi^2}},\qquad h_G=r_G-R_Z.
Dla GMZ = 3,986004418·10¹⁴ m³/s², TZ = 86 164,0905 s i RZ = 6378,137 km otrzymujemy rG ≈ 42 164,17 km oraz hG ≈ 35 786,03 km. Pierwsza liczba jest odległością od środka Ziemi; druga wysokością nad równikiem.
3. Bilans energii od powierzchni do najwyższego punktu
W tym modelu pracę wykonuje tylko zachowawcza siła grawitacji, więc energia mechaniczna jest stała. Przyjmujemy zerową energię potencjalną w nieskończoności:
E_p(r)=-\frac{GM_Zm}{r}.
Na powierzchni ciało ma promień położenia RZ i prędkość v₀. W najwyższym punkcie r = rG jego prędkość radialna spada do zera. Zapisujemy oba stany w jednym równaniu:
\frac12mv_0^2-\frac{GM_Zm}{R_Z}=-\frac{GM_Zm}{r_G}.
Dzielimy przez dodatnią masę m i przenosimy składnik z RZ na prawą stronę. Dopiero potem mnożymy przez 2 i wyciągamy dodatni pierwiastek:
\frac12v_0^2=GM_Z\left(\frac1{R_Z}-\frac1{r_G}\right),\qquad v_0=\sqrt{2GM_Z\left(\frac1{R_Z}-\frac1{r_G}\right)}.
Nie używamy tutaj stałego przyspieszenia g w równaniu mgh. Wysokość jest wielokrotnie większa od promienia Ziemi, więc zmiana natężenia pola podczas lotu jest istotna. Wzór z −GMZm/r obejmuje tę zmianę.
4. Wynik i sprawdzenie z drugą prędkością kosmiczną
v_0\approx10299{,}64\,\mathrm{m/s}\approx10{,}30\,\mathrm{km/s}.
Druga prędkość kosmiczna w tym samym modelu i dla tych samych stałych to vII = √(2GMZ/RZ). Dzielenie obu wzorów daje szczególnie wygodną kontrolę:
\frac{v_0}{v_{\mathrm{II}}}=\sqrt{1-\frac{R_Z}{r_G}}\approx0{,}92127.
Odpowiedź: minimalna prędkość pionowego wyrzutu wynosi około 10,30 km/s, czyli około 0,921 drugiej prędkości kosmicznej. Różne szkolne przybliżenia promienia Ziemi i jej parametru grawitacyjnego nieco zmieniają ostatnie cyfry; wszystkie liczby w jednym rachunku muszą pochodzić z tego samego zestawu stałych.
Wynik jest mniejszy od prędkości ucieczki, bo ciało ma dotrzeć tylko do skończonej odległości. Gdyby rG rosło do nieskończoności, wyrażenie w pierwiastku dążyłoby do 1 i v₀ do vII. Gdyby rG = RZ, potrzebna wysokość i minimalna prędkość byłyby zerowe.
Dlaczego ciało nie zostanie na tej orbicie?
W najwyższym punkcie nasz radialny wyrzut ma prędkość zero, ale grawitacja nadal przyspiesza go ku Ziemi. Satelita na orbicie kołowej na tym samym promieniu ma prędkość styczną √(GMZ/rG) ≈ 3,07 km/s. Zamiana jednej sytuacji w drugą wymagałaby zmiany wektora prędkości i innego bilansu energii.
Warunki orbity geostacjonarnej i jej okres: ESA — rodzaje orbit.
Najpierw spróbuj samodzielnie. Zapisz dane, wybierz prawa fizyczne i sprawdź jednostki. Przejdź do zadań ze sprawdzaniem odpowiedzi »
← Wróć do działu: Zadania Do góry ↑
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto