Mikroskop złożony: dlaczego potrzebne są dwie soczewki?
Obiektyw patrzy na bardzo mały przedmiot, a okular powiększa obraz utworzony przez obiektyw. Nie są to dwa niezależne «zoomy»: pierwsza soczewka buduje obraz pośredni, który staje się przedmiotem dla drugiej. Spróbujemy prześledzić rzeczywiste promienie zamiast pamiętać wyłącznie liczbę «400×».
W tym materiale
Obiektyw patrzy na bardzo mały przedmiot, a okular powiększa obraz utworzony przez obiektyw. Nie są to dwa niezależne «zoomy»: pierwsza soczewka buduje obraz pośredni, który staje się przedmiotem dla drugiej. Spróbujemy prześledzić rzeczywiste promienie zamiast pamiętać wyłącznie liczbę «400×».
Potrzebne wiadomości: Obrazy rzeczywiste i pozorne, ogniskowa, równanie soczewki cienkiej, jednostki długości.
Obiektyw: obraz rzeczywisty, odwrócony
Na początku przyjmujemy model dwóch dodatnich cienkich soczewek ustawionych na wspólnej osi. Przedmiot umieszczamy trochę dalej od ogniska obiektywu. Promienie po przejściu przez obiektyw zbiegają się i tworzą powiększony, odwrócony obraz rzeczywisty w tubusie. Właśnie ten obraz jest przedmiotem dla okularu. Nie mylmy odwrócenia obrazu z odwróceniem kierunku biegu światła.
Dla obiektywu używamy odległości przedmiotu p i dodatniej odległości obrazu q: \frac1f=\frac1p+\frac1q,\quad m_{\mathrm{obj}}=-\frac qp. Minus oznacza odwrócenie, a wartość bezwzględna m — powiększenie liniowe obrazu pośredniego. Z równań wynika, że gdy p zbliża się do f od strony większych odległości, q rośnie. To wyjaśnia, dlaczego nawet niewielka zmiana nastawy ostrości ma znaczenie.
Okular: oglądanie obrazu pośredniego
Okular działa jak lupa: jeśli obraz pośredni znajduje się w odpowiednim położeniu względem jego ogniska, oko widzi powiększony obraz pozorny. Nie da się go po prostu wyświetlić na ekranie w miejscu, w którym pozornie się znajduje. W ustawieniu dla oka odprężonego wiązka wychodząca z okularu może być w przybliżeniu równoległa.
Na obudowie spotyka się oznaczenia 10× na okularze i 40× na obiektywie. Dla zgodnego zestawu, w jego projektowym tubusie, nominalne powiększenie wynosi około 10×·40×=400×. Nie znaczy to, że rzeczywisty przedmiot fizycznie urósł 400 razy ani że mikroskop zawsze pozwala odróżnić 400 razy drobniejsze szczegóły. W układzie z kamerą obowiązuje osobna kalibracja obrazu na sensorze.
Kiedy wzór na soczewkę przestaje wystarczać?
Obiektywy mikroskopowe składają się z wielu soczewek korygujących aberracje; niektóre wymagają określonego szkiełka nakrywkowego lub cieczy immersyjnej. W uproszczonym zadaniu wolno korzystać z cienkiej soczewki, ale nie należy przenosić liczbowej wartości q bezpośrednio na mechaniczny odstęp dwóch soczewek w nowoczesnym mikroskopie. Wielkość obrazu i ostrość zależą też od apertury i oświetlenia.
Sprawdź się: co powstaje najpierw — rzeczywisty obraz pośredni czy pozorny obraz oglądany przez okular? Co się zmienia, kiedy pokrętłem ostrości przesuniemy preparat o ułamek milimetra?
Zadania do tego tematu
- Dwie liczby na obudowie: 10× i 40×
- Cienka soczewka jako model obiektywu
- Zmiana obiektywu a pole widzenia
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto