v2.0.9817.20094
Fizyka dla każdego
Optyka geometryczna i falowa · 2 min czytania

Mikroskop złożony: dlaczego potrzebne są dwie soczewki?

Obiektyw patrzy na bardzo mały przedmiot, a okular powiększa obraz utworzony przez obiektyw. Nie są to dwa niezależne «zoomy»: pierwsza soczewka buduje obraz pośredni, który staje się przedmiotem dla drugiej. Spróbujemy prześledzić rzeczywiste promienie zamiast pamiętać wyłącznie liczbę «400×».

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Obiektyw patrzy na bardzo mały przedmiot, a okular powiększa obraz utworzony przez obiektyw. Nie są to dwa niezależne «zoomy»: pierwsza soczewka buduje obraz pośredni, który staje się przedmiotem dla drugiej. Spróbujemy prześledzić rzeczywiste promienie zamiast pamiętać wyłącznie liczbę «400×».

Potrzebne wiadomości: Obrazy rzeczywiste i pozorne, ogniskowa, równanie soczewki cienkiej, jednostki długości.

Obiektyw: obraz rzeczywisty, odwrócony

Na początku przyjmujemy model dwóch dodatnich cienkich soczewek ustawionych na wspólnej osi. Przedmiot umieszczamy trochę dalej od ogniska obiektywu. Promienie po przejściu przez obiektyw zbiegają się i tworzą powiększony, odwrócony obraz rzeczywisty w tubusie. Właśnie ten obraz jest przedmiotem dla okularu. Nie mylmy odwrócenia obrazu z odwróceniem kierunku biegu światła.

Dla obiektywu używamy odległości przedmiotu p i dodatniej odległości obrazu q: \frac1f=\frac1p+\frac1q,\quad m_{\mathrm{obj}}=-\frac qp. Minus oznacza odwrócenie, a wartość bezwzględna m — powiększenie liniowe obrazu pośredniego. Z równań wynika, że gdy p zbliża się do f od strony większych odległości, q rośnie. To wyjaśnia, dlaczego nawet niewielka zmiana nastawy ostrości ma znaczenie.

Próbka po lewej, obiektyw, odwrócony rzeczywisty obraz pośredni, następnie okular i wychodzące promienie do oka.
Narysowane promienie dotyczą uproszczonego układu. Prawdziwy mikroskop ma zwykle więcej elementów optycznych. Powiększ schemat.

Okular: oglądanie obrazu pośredniego

Okular działa jak lupa: jeśli obraz pośredni znajduje się w odpowiednim położeniu względem jego ogniska, oko widzi powiększony obraz pozorny. Nie da się go po prostu wyświetlić na ekranie w miejscu, w którym pozornie się znajduje. W ustawieniu dla oka odprężonego wiązka wychodząca z okularu może być w przybliżeniu równoległa.

Na obudowie spotyka się oznaczenia 10× na okularze i 40× na obiektywie. Dla zgodnego zestawu, w jego projektowym tubusie, nominalne powiększenie wynosi około 10×·40×=400×. Nie znaczy to, że rzeczywisty przedmiot fizycznie urósł 400 razy ani że mikroskop zawsze pozwala odróżnić 400 razy drobniejsze szczegóły. W układzie z kamerą obowiązuje osobna kalibracja obrazu na sensorze.

Kiedy wzór na soczewkę przestaje wystarczać?

Obiektywy mikroskopowe składają się z wielu soczewek korygujących aberracje; niektóre wymagają określonego szkiełka nakrywkowego lub cieczy immersyjnej. W uproszczonym zadaniu wolno korzystać z cienkiej soczewki, ale nie należy przenosić liczbowej wartości q bezpośrednio na mechaniczny odstęp dwóch soczewek w nowoczesnym mikroskopie. Wielkość obrazu i ostrość zależą też od apertury i oświetlenia.

Sprawdź się: co powstaje najpierw — rzeczywisty obraz pośredni czy pozorny obraz oglądany przez okular? Co się zmienia, kiedy pokrętłem ostrości przesuniemy preparat o ułamek milimetra?

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.