v2.0.9818.1161
Fizyka dla każdego
Optyka atmosfery: tęcza, miraż i halo lodowe · 2 min czytania

Skąd bierze się pierścień 22° wokół Słońca?

Tęcza pojawia się po stronie nieba przeciwnej do Słońca. Czasem jednak widzimy jasny pierścień wokół samego Słońca. Wyjaśnimy, dlaczego wystarczy kryształek lodu o przekroju sześciokąta, by uzyskać charakterystyczne 22°.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Tęcza pojawia się po stronie nieba przeciwnej do Słońca. Czasem jednak widzimy jasny pierścień wokół samego Słońca. Wyjaśnimy, dlaczego wystarczy kryształek lodu o przekroju sześciokąta, by uzyskać charakterystyczne 22°.

Potrzebne wiadomości: Załamanie światła w pryzmacie, sinus, symetria i dyspersja.

Nie kropla, lecz lodowy pryzmat

Wysoko w chmurach mogą unosić się niewielkie sześciokątne kryształy lodu. Dwie niesąsiednie ściany boczne, oddzielone jedną ścianą, tworzą dla przechodzącego promienia pryzmat o kącie wierzchołkowym A = 60°. Światło załamuje się przy wejściu i wyjściu z lodu. W uproszczonym modelu nie ma tu wewnętrznego odbicia, charakterystycznego dla tęczy pierwotnej.

Przekrój kryształu lodu jako pryzmat o kącie wierzchołkowym 60 stopni. Promień załamuje się na obu ścianach; droga symetryczna ma kąty wewnętrzne po 30 stopni. Obok zaznaczono promień halo około 22 stopni od Słońca.
Kryształ lodu działa jak pryzmat. Minimalne odchylenie światła czerwonego jest nieco mniejsze niż niebieskiego Powiększ rysunek.

Oznaczenia i bilans kątów

Na pierwszej ścianie kąt padania w powietrzu to i₁, wewnątrz lodu r₁; na drugiej wewnętrzny kąt to r₂, a wyjścia i₂. Z geometrii pryzmatu r₁ + r₂ = A. Całkowite odchylenie promienia od pierwotnego kierunku wynosi:

r_1+r_2=A,\qquad \delta=(i_1-r_1)+(i_2-r_2)=i_1+i_2-A.

W pobliżu najmniejszego odchylenia droga jest symetryczna: r₁ = r₂ = A/2, a i₁ = i₂ = i. To nie założenie dowolne — dla jednorodnego pryzmatu dwie drogi zamienione miejscami na wejściu i wyjściu są równoważne, a minimum znajduje się w symetrycznej konfiguracji.

Wyprowadzenie minimalnego odchylenia

Niech n oznacza współczynnik załamania lodu względem powietrza, w tym zadaniu około 1,31. Prawo Snelliusa daje sin i = n sin(A/2). Wstawiamy ten kąt do δ = 2i − A:

\delta_{\min}=2\arcsin\left(n\sin\frac A2\right)-A.

Po podstawieniu A = 60° otrzymujemy sin i = 1,31·sin30° = 0,655, więc i ≈ 40,92°, a δmin ≈ 2·40,92° − 60° = 21,84°. Wśród promieni przechodzących przez wiele przypadkowo ustawionych kryształów dużo z nich wychodzi pod kątami bliskimi temu minimum. Widzimy więc jasną wewnętrzną krawędź pierścienia około 22° od Słońca.

Dlaczego czerwony jest bliżej środka?

Współczynnik załamania lodu jest nieco mniejszy dla czerwieni, a większy dla światła o krótszej długości fali. Dla n czerwieni = 1,306 i n niebieskiego = 1,317 dostaniemy odpowiednio δmin ≈ 21,54° i 22,37°. Czerwonawy brzeg znajduje się bliżej tarczy Słońca. To inny porządek patrzenia niż przy tęczy pierwotnej, którą mierzymy od punktu antysłonecznego.

Kiedy wzór w ogóle ma sens?

Argument arcsin musi być najwyżej równy 1. Dla drogi symetrycznej zachodzi zatem n sin(A/2) ≤ 1. Wzór opisuje światło przechodzące przez wybrane dwie ściany jednorodnego pryzmatu w optyce geometrycznej. Nie wyjaśnia wszystkich łuków i „słońc pobocznych”: te zależą również od kształtu oraz orientacji kryształków. Do obserwacji halo nie trzeba patrzeć bezpośrednio w tarczę Słońca — można przesłonić ją nieruchomą przeszkodą.

Czy halo 22° i tęcza 42° są tym samym zjawiskiem?

Nie. W obu zjawiskach zachodzi załamanie i dyspersja, ale tęcza pierwotna powstaje w kroplach wody z dodatkowym odbiciem, a halo w kryształkach lodu po przejściu przez pryzmat. Halo jest wokół Słońca, tęcza po stronie przeciwnej do niego.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.