v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Stateczność pływania, metacentrum i próba przechyłów · 3 min czytania

Próba przechyłów: jak wyznaczyć wysokość środka masy?

Środek masy złożonego modelu nie musi być dostępny dla linijki. Można przesunąć znaną część masy, zmierzyć mały przechył i połączyć wynik z geometrią zanurzonego kadłuba. Kluczowe jest rozróżnienie przesunięcia i dodania ładunku.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Środek masy złożonego modelu nie musi być dostępny dla linijki. Można przesunąć znaną część masy, zmierzyć mały przechył i połączyć wynik z geometrią zanurzonego kadłuba. Kluczowe jest rozróżnienie przesunięcia i dodania ładunku.

Potrzebne wiadomości: Metacentrum i GM, momenty mas, tangens kąta oraz nachylenie prostej wyznaczane z różnic.

Przesuwamy część masy, nie dokładamy nowej

Model jest początkowo stateczny i ustawiony pionowo: przed przesunięciem ciężarka kąt przechyłu wynosi zero. Później osobno uwzględnimy niezerowy odczyt początkowy. Całkowita masa m obejmuje przesuwany ciężarek o masie mp. Przesuwamy go poprzecznie o odległość a wzdłuż pokładu, na tej samej wysokości. Przed odczytem blokujemy ciężarek i czekamy na ustanie ruchu. Pozostałe elementy są sztywno zamocowane, a geometria i masa całkowita nie zmieniają się.

Pierwszy moment mas zmienia się o mpa. Całkowity środek masy przesuwa się względem kadłuba o:

\delta x_G=\frac{m_p a}{m}.

W zakresie małych przechyłów traktujemy M jako stałe względem kadłuba. W nowej równowadze linia wyporu przechodzi przez przesunięte G i M. Z prostokątnego trójkąta wynika δxG ≈ GM tan φ. Równoważnie moment mpga cos φ równoważy mg GM sin φ. Stąd:

GM\approx\frac{m_p a}{m\tan\varphi},\qquad KG=KM-GM.

Tangens nie czyni wzoru dokładnym dla dużych kątów: przybliżeniem pozostaje stałe M. Pomiędzy siłą ciężkości a przesunięciem wzdłuż przechylonego pokładu nie ma dokładnie kąta prostego, dlatego w rachunku momentów pojawia się cos φ. Nie mieszamy też kilogramów z niutonami; g skraca się z obu stron.

Model oglądany w układzie związanym z kadłubem. Masa 0,30 kg przesuwa się o 0,08 m. Pion zawieszony 0,50 m ponad skalą przecina ją 0,010 m od zera: tan phi wynosi 0,020. Masa całkowita 12 kg obejmuje przesuwany ciężarek.
Modelowe dane, nie wynik wykonanego doświadczenia. Pokład jest poziomy na rysunku, bo obserwujemy układ związany z kadłubem; powierzchnia wody i pion są względem niego odchylone. h jest odległością punktu zawieszenia od płaszczyzny skali wzdłuż masztu, nie długością nici. Powiększ rysunek.

Pion i skala: zdefiniuj zmierzoną długość

Niech h oznacza stałą odległość punktu zawieszenia pionu od płaszczyzny skali, mierzoną wzdłuż pionowej osi modelu. Jeśli pion przecina tę skalę w odległości s od znaku odpowiadającego ustawieniu bez przechyłu, to tan φ = s/h. h nie oznacza długości ukośnego odcinka nici: użycie długości nici w tym samym ilorazie prowadziłoby do sinusa.

Dla m = 12,0 kg, mp = 0,30 kg, a = 0,080 m, h = 0,50 m i s = 0,010 m otrzymujemy tan φ = 0,020 i φ ≈ 1,146°. GM ≈ 0,100 m. Prostopadłościenny model o L = 0,60 m, b = 0,40 m i T = 0,050 m ma KM = 0,025 + 0,40²/(12 · 0,050) ≈ 0,2917 m. Z pomiaru wynika więc KG ≈ 0,1917 m. Wszystkie te liczby są przykładowymi danymi modelowymi.

Seria odczytów pozwala wykryć przesunięte zero

Wykonujemy przesunięcia w obie strony, stosując te same znaki a i s. Dla tej samej masy mp wykres tan φ względem a powinien być bliski prostej. Jeżeli zero skali s jest przesunięte o stałą wartość, odczyt r = s/h ma postać:

r=r_0+k a,\qquad k\approx\frac{m_p}{m\,GM},\qquad GM\approx\frac{m_p}{mk}.

k ma jednostkę m⁻¹. Różnica odczytów usuwa r0; wymuszenie przejścia prostej przez zero może zafałszować nachylenie. Pojedynczy niezerowy wyraz wolny nie rozstrzyga, czy przyczyną jest znak na skali, początkowe asymetryczne obciążenie czy stały dodatkowy moment. Krzywizna wykresu, różne wyniki dla obu stron albo brak powrotu do poprzednich odczytów wymagają sprawdzenia założeń.

Pięć modelowych odczytów s przez h dla przesunięć ciężarka od minus 12 do plus 12 cm. Prosta ma nachylenie 0,25 na metr i wyraz wolny 0,005. Nie przechodzi przez początek układu.
Każdy punkt odpowiada wierszowi tabeli z zadania. Odczyt s/h jest bezwymiarowy. Stałe przesunięcie zera zmienia wyraz wolny, ale nie nachylenie wyznaczone z różnic. Powiększ rysunek.

Przesunięcie pionowe a dodanie balastu

Jeżeli tę samą masę mp przenosimy pionowo o Δz przy stałej masie całego modelu, to ΔKG = mpΔz/m. W pionowym stanie odniesienia zanurzenie i KM nie zmieniają się, więc ΔGM = −ΔKG. Podniesienie zamocowanej masy zmniejsza GM.

Dodanie nowej masy md na wysokości zd jest inną operacją:

KG_{\mathrm{nowe}}=\frac{m\,KG+m_d z_d}{m+m_d}, \qquad V_{\mathrm{nowe}}=\frac{m+m_d}{\rho}.

Najpierw obliczamy nowe zanurzenie, KB i BM, dopiero potem GM. Nawet nisko umieszczona dodatkowa masa nie uzasadnia zachowania starego KM. Zestawienie obu działań przećwiczymy na tym samym prostokątnym modelu.

Co obejmuje ten model doświadczenia?

Nie może występować podparcie o dno, naprężona linka, boczny kontakt ani zmienny zewnętrzny moment. Ciecz wewnątrz częściowo napełnionego zbiornika zmienia położenie wraz z przechyłem; tutaj jej nie ma. Nie traktujemy masy ruchomego płynu jak sztywnego balastu. Niewielki dodatni GM jest szczególnie wrażliwy na niepewność różnicy KM − KG.

Wynik dotyczy określonej masy, geometrii i osi małego przechyłu. Nie opisuje pełnej krzywej momentu, reakcji na fale ani dopuszczalnego obciążenia rzeczywistej jednostki. W zadaniach odwracamy zależności hydrostatyczne, nie wydajemy oceny jej zdolności do żeglugi.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.