Księżyc, Słońce i dwa wybrzuszenia: co przewiduje model pływów?
Słońce silniej przyciąga Ziemię jako całość, a Księżyc silniej różnicuje pole na jej rozmiarze. Obliczymy oba efekty, otrzymamy dwa wybrzuszenia w modelu równowagi i oddzielimy ten model od prognoz przypływu w konkretnym porcie.
W tym materiale
Słońce silniej przyciąga Ziemię jako całość, a Księżyc silniej różnicuje pole na jej rozmiarze. Obliczymy oba efekty, otrzymamy dwa wybrzuszenia w modelu równowagi i oddzielimy ten model od prognoz przypływu w konkretnym porcie.
Potrzebne wiadomości: Gradient pola grawitacyjnego, potencjał, funkcja cosinus i warunek powierzchni ekwipotencjalnej.
Porównujemy gradient, nie samo przyciąganie
Dla danego małego rozmiaru ciała siłę pływową określa K = μ/D³. Przyjmijmy zaokrąglone dane ćwiczeniowe: μK = 4,90·10¹² m³/s², DK = 3,84·10⁸ m, μS = 1,327·10²⁰ m³/s² oraz DS = 1,496·10¹¹ m. Oznaczenia K i S odnoszą się tu do Księżyca i Słońca; współczynnik gradientu nadal zapisujemy jako K z odpowiednim indeksem.
Przyciąganie słoneczne środka Ziemi jest w tych danych około 178,43 razy większe od księżycowego. Współczynnik gradientu słonecznego stanowi jednak tylko około 0,45801 księżycowego. Większa odległość silniej osłabia gradient niż samo przyspieszenie. Liczby są ilustracją rachunku, nie efemerydami dla wybranej daty.
Od gradientu do potencjału pływowego
Potencjał na jednostkę masy, którego ujemny gradient daje K(2x,−y,−z), to Φp = −K(2x² − y² − z²)/2. Pominięto stałą i liniową część potencjału: nie zmieniają one względnego pola w swobodnie spadającym układzie. Na sferze o promieniu a, pod kątem θ od kierunku źródła:
\Phi_p(a,\theta)=-Ka^2P_2(\cos\theta),\qquad P_2(u)=\frac{3u^2-1}{2}.
Dla θ = 0 i π funkcja P₂ ma wartość 1, a dla θ = π/2 wartość −1/2. Kwadrat cosinusa wyjaśnia dwie przeciwległe strony: obrócenie kierunku źródła o 180° nie zmienia tego przybliżenia.
Idealny ocean w równowadze
Wyobraźmy sobie nierotującą sferyczną planetę z cienkim oceanem pokrywającym całą powierzchnię. Pomijamy kontynenty, prądy, tarcie, grawitację przemieszczonej wody i deformację podłoża. Utrzymujemy kierunek wymuszenia, aby rozważyć stan równowagi. Własne przyspieszenie przy powierzchni wynosi gₛ i prawie nie zmienia się z małym podniesieniem h. Stały potencjał na powierzchni wymaga gₛh + Φp = stała. Wybór zerowej średniej h na całej sferze daje:
h(\theta)=H P_2(\cos\theta),\qquad H=\frac{Ka^2}{g_s}.
Powstają dwa maksima +H i pas minimum −H/2; różnica wysokości maksimum–minimum to 3H/2, nie 2H. Przy a = 6,37·10⁶ m i gₛ = 9,81 m/s² dane księżycowe dają H ≈ 0,357942 m. To odkształcenie idealnej powierzchni ekwipotencjalnej, a nie prognoza poziomu morza w Gdańsku ani innym miejscu.
Dodajemy dwa źródła i pilnujemy geometrii
Potencjały obu źródeł się dodają. Gdy ich kierunki leżą na jednej prostej, oba wybrzuszenia się wzmacniają niezależnie od tego, czy źródła są po tej samej, czy po przeciwnych stronach. To geometria odpowiadająca nowiowi i pełni. W prostopadłym ustawieniu każde źródło rozciąga w innym kierunku.
Aby porównać zakresy bez mieszania różnych przekrojów, wybierzmy wielkie koło zawierające oba kierunki. Dla porównania z równikiem wymaga to zerowych deklinacji źródeł. W ustawieniu współliniowym zakres h w tym przekroju wynosi 3(HK + HS)/2. Przy kierunkach prostopadłych wynosi 3|HK − HS|/2. Nie twierdzimy, że ta druga liczba jest globalną różnicą ekstremów na całej sferze: prostopadły trzeci kierunek ma inny poziom.
Dlaczego prawdziwe pływy wymagają więcej?
Ocean nie przestawia się natychmiast w stan równowagi. Ruch źródeł i obrót Ziemi tworzą zmienne wymuszenie, a odpowiedź zależy od głębokości, kształtu basenów i wybrzeży, rezonansów, tarcia oraz efektów obrotu. Występują różne typy cyklu dobowego; dwa wybrzuszenia idealnego modelu nie gwarantują dwóch jednakowych przypływów wszędzie. Wiatr i ciśnienie dodatkowo zmieniają obserwowany poziom. NOAA omawia różne cykle i wpływ kontynentów.
Model równowagi dobrze wyjaśnia zależność od D⁻³ oraz rolę wzajemnego ustawienia źródeł. Nie wyznacza samodzielnie lokalnej godziny ani wysokości przypływu. Do takich pytań potrzebne są lokalne obserwacje i model dynamiki oceanu.
Zadania do tego tematu
- Słońce i Księżyc: dwa różne porównania
- Wybrzuszenie, obniżenie i pełny zakres idealnego oceanu
- Pracownia: dodaj dwa profile i nie pomyl przekroju z całą sferą
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto