v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Sprężystość: zginanie belek · 3 min czytania

Belka na podporach: ugięcie, rozkład obciążenia i granice modelu

Listwa oparta na dwóch końcach ugina się inaczej niż wspornik. O wyniku decyduje również miejsce przyłożenia obciążenia. Obliczymy ugięcie w środku i sprawdzimy, kiedy zastąpienie rozłożonego ciężaru jedną siłą zmienia odpowiedź.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(1 głos) . Średnia ocena: 5.00 z 5.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Listwa oparta na dwóch końcach ugina się inaczej niż wspornik. O wyniku decyduje również miejsce przyłożenia obciążenia. Obliczymy ugięcie w środku i sprawdzimy, kiedy zastąpienie rozłożonego ciężaru jedną siłą zmienia odpowiedź.

Potrzebne wiadomości: Statyka belki, moment pola I, równanie EIv″=M oraz całkowanie z warunkami brzegowymi.

Podpora pozwala końcowi się obrócić

Jedna podpora jest przegubowa, druga przesuwna. Podpory uniemożliwiają pionowe przemieszczenie końców, ale nie narzucają ich kąta. Przyjmujemy belkę o stałym E i I oraz rozpiętości L między podporami, obciążoną pionową siłą F w środku. Siła działa w dół, a v jest dodatnie ku górze. Dla małych ugięć mierzymy ramiona sił na początkowej, prostej geometrii.

Reakcje wynoszą F/2. Na lewej połowie moment ma wartość M(x)=\frac{Fx}{2},\quad 0\le x\le\frac L2, a na prawej M(x)=\frac{F(L-x)}{2}. Jest dodatni: góra belki jest ściskana. Moment na podporach wynosi zero, choć siła tnąca nie jest tam zerowa. W środku M osiąga FL/4.

Belka podparta na obu końcach, obciążona w środku. Ugięcie jest zerowe na podporach, a nachylenie osi zerowe w środku. Dodatni moment rośnie liniowo do wartości F L/4 i potem maleje.
Podpora przegubowa i przesuwna pozwalają końcom się obrócić. Zerowe przemieszczenie na podporze nie oznacza zerowego nachylenia. Pionową skalę ugięcia powiększono.

Symetria dostarcza warunku brzegowego

Na lewej połowie EI\,v''=\frac{Fx}{2}, więc EI\,v'=\frac{Fx^2}{4}+C_1. Oś ugięcia ma w środku poziomą styczną. Warunek v′(L/2)=0 daje C_1=-\frac{FL^2}{16}. Po następnym całkowaniu i użyciu v(0)=0:

v(x)=\frac{Fx^3}{12EI}-\frac{FL^2x}{16EI}=\frac{Fx}{48EI}(4x^2-3L^2),\quad 0\le x\le\frac L2.

Na prawej połowie korzystamy z symetrii v(x)=v(L−x). W środku dostajemy \delta_{\max}=-v(L/2)=\frac{FL^3}{48EI}. Nachylenie przy lewej podporze wynosi v'(0)=-\frac{FL^2}{16EI}, a przy prawej ma przeciwny znak. Gdybyśmy bezpodstawnie narzucili v′(0)=0, rozwiązalibyśmy inny problem zamocowania.

Porównanie z wysięgiem

Wspornik o tej samej długości, przekroju, materiale i sile F, ale z obciążeniem na wolnym końcu, ma δ=FL³/(3EI). Jest to 16 razy większe ugięcie niż w środku belki podpartej na dwóch końcach. Nie zmienił się moduł materiału. Zmieniły się podparcie oraz rozkład momentu i krzywizny. Porównanie dotyczy właśnie tych dwóch konfiguracji; nie jest uniwersalnym przelicznikiem między dowolnymi belkami.

Przykładowo E=200 GPa, b=20,0 mm, h=3,00 mm, L=0,600 m i F=1,20 N dają I=4,50·10⁻¹¹ m⁴ oraz EI=9,00 N·m². Ugięcie w środku wynosi 0,600 mm, a wartości nachyleń na końcach 0,00300. Największy moment jest równy 0,180 N·m i powoduje skrajne naprężenia o wartości 6,00 MPa.

Dlaczego sama wypadkowa nie wystarcza?

Rozłóżmy ten sam ciężar równomiernie na całej długości. Natężenie obciążenia q ma jednostkę N/m, a całkowita siła wynosi qL. Reakcje nadal wynoszą qL/2, lecz po przecięciu belki w punkcie x po lewej stronie znajduje się tylko obciążenie qx. Jego wypadkowa działa w odległości x/2 od cięcia. Dlatego M(x)=\frac{qL}{2}x-\frac{qx^2}{2}=\frac{qx(L-x)}{2}. Wykres momentu jest parabolą, a nie trójkątem.

Dwa całkowania z v(0)=v(L)=0 prowadzą do v(x)=-\frac{qx}{24EI}(L^3-2Lx^2+x^3),\qquad\delta_{\max}=\frac{5qL^4}{384EI}. Pełne przekształcenie wykonamy w zadaniu. Przy tej samej całkowitej sile F=qL ugięcie stanowi 5/8 ugięcia od siły skupionej w środku. Wypadkowa wystarcza do bilansu całej belki, ale nie zachowuje momentu w każdym przecięciu, więc nie zachowuje jej kształtu.

Jak sprawdzić przybliżenie?

Model zakłada małe nachylenia i małe odkształcenia sprężyste, stałe E i I oraz pomijalny wkład odkształcenia ścinającego. Stosunek długości do wysokości pomaga ocenić smukłość, ale nie ma jednej granicy zapewniającej dokładność dla każdego materiału, obciążenia i podpory. W krótkiej, grubej belce ścinanie może istotnie zwiększać ugięcie. Wysoki, cienki przekrój może też odkształcać się lub tracić stateczność w sposób nieopisany równaniem EIv″=M.

Sprawdź po obliczeniu |v′|, znak krzywizny i warunki na podporach. Jeśli liniowy wzór przewiduje nachylenie rzędu jedności, jego założenia przeczą wynikowi; nie otrzymaliśmy wiarygodnej prognozy dużego ugięcia. Małe nachylenie nie potwierdza jeszcze liniowej sprężystości ani właściwego modelu podparcia.

Czy prostoliniowy wykres δ(F) wystarczy do potwierdzenia modelu?

Nie. Dodatkowa liniowa podatność podpór także może dawać prostą. Pomaga zmiana rozpiętości, kontrola powrotu po odciążeniu i pomiar kształtu osi w kilku punktach. Wyniki porównujemy z konkretnym przewidywaniem, np. δ∝L³ dla stałej siły w środku, zamiast sprawdzać jedynie, czy ugięcie rośnie z obciążeniem.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.