Najpierw przewidź
Czy przesunięcie toru od środka ku brzegowi gwiazdy od razu zmniejszy największy spadek światła? A co zmieni dodanie stałego światła z nierozdzielonego towarzysza? Zapisz przewidywanie i zmieniaj te dwa parametry osobno.
Przykład bez sterowania: k = 0,15, b = 0, f = 0, R★ = 600 000 km, v = 100 km/s. Promień planety to 90 000 km. Gdy cała jej tarcza znajduje się przed gwiazdą, spadek wynosi k² = 0,0225 = 2,25%, a F/F₀ = 0,9775. Pierwszy i ostatni kontakt dzieli 230 min, pełne nałożenie trwa 170 min, a każde wejście i wyjście — 30 min. Dodatkowe światło f = 3 zmniejsza spadek do 0,5625%, zachowując geometrię i czasy. Przy b = 1,2 tarcze nie spotkają się, bo 1 + k = 1,15.
Odczyty modelu
Porównaj swoje próby
Zapisz ustawienia i odczyty, zmień jeden parametr i zapisz kolejną próbę. To wyniki modelu. Tabela pozostaje na tej stronie do jej zamknięcia; możesz pobrać ją jako CSV. Wyczyszczenie tabeli możesz cofnąć do chwili zapisania nowej próby.
Brak zapisanych prób. Możesz porównać do 20 prób.
| Próba | Ustawienia | Odczyty |
|---|
Jak działa ten model?
k porównuje promienie planety i gwiazdy. b to najmniejsza odległość ich środków w rzucie na niebo, podzielona przez promień gwiazdy. b = 0 oznacza przejście przez środek; większe b przesuwa tor ku brzegowi i poza tarczę. Pokazujemy planetę przed gwiazdą oraz jej prostoliniowy ruch w rzucie, a nie rysunek całej orbity.
Strumień F★ pochodzi od niezasłoniętej gwiazdy. Stałe dodatkowe światło Fd może pochodzić np. od nierozdzielonego towarzysza. Poza tranzytem F₀ = F★ + Fd. Jeżeli wspólne pole tarcz wynosi A, to δ = A/[πR★²(1 + f)], gdzie f = Fd/F★, a F/F₀ = 1 − δ. W czasie wejścia i wyjścia liczymy pole przecinających się kół; nie zastępujemy ich nakładania prostokątnym ani trapezowym dołkiem.
Przy b < 1 − k planeta przez pewien czas mieści się w całości na tle gwiazdy. Wtedy A = πRₚ² i największa głębokość wynosi k²/(1 + f). Dla k = 0,15 granica tego przedziału to b = 0,85. Zapisz próby b = 0 i b = 0,6: największy spadek pozostanie taki sam, chociaż skróci się czas przejścia. Przy b = 0,85 pełne nałożenie wystąpi tylko w środkowej chwili.
Dla 1 − k < b < 1 + k tranzyt muska brzeg: żaden moment nie daje pełnego pola planety na tle gwiazdy. Krzywa jest płytsza i nie ma odcinka pełnego nałożenia. Przy b = 1 + k tarcze są styczne zewnętrznie, a wspólne pole wynosi zero. Przy jeszcze większym b nie ma nawet kontaktu. To granice geometryczne, niezależne od czułości prawdziwego teleskopu.
Suwak przechodzi od x/R★ = −2 do +2; jego środek oznacza t = 0, czyli największe zbliżenie w rzucie. Czas fizyczny obliczamy z t = x/v. Dla ustawień domyślnych pokazujemy od −200 do +200 min. Odtwarzanie jest przyspieszoną prezentacją tego okna. Nie wyznacza okresu obiegu: do niego potrzebne byłyby informacje o orbicie lub kolejnych tranzytach.
Kontakt I oznacza początek nakładania tarcz, II — początek pełnego nałożenia, III — jego koniec, a IV — koniec całego przejścia. W tym modelu T₁₄ = (2R★/v)√[(1 + k)² − b²]. Jeżeli występują kontakty II i III, T₂₃ = (2R★/v)√[(1 − k)² − b²], a wejście trwa (T₁₄ − T₂₃)/2. Pierwiastek z ujemnej liczby nie oznacza ujemnego czasu: odpowiednich kontaktów po prostu nie ma.
Zwiększ f z 0 do 3, zachowując pozostałe parametry. Do obserwatora dociera cztery razy większy strumień odniesienia, więc ten sam ubytek staje się cztery razy mniejszym procentem. Naiwne √δmax zmaleje dwukrotnie. Odczyt ten pokazujemy do porównania, nie jako poprawny promień: trzeba uwzględnić dodatkowe światło, a przy tranzycie muskającym także geometrię. Brak spadku nie daje pomiaru promienia równego zero.
Zmień tylko v: krzywa zachowa głębokość, ale jej oś czasu się rozciągnie lub skróci. Zmień tylko R★ przy stałym k: wzrosną rzeczywisty promień planety i czas przejścia, nie głębokość. Tarcze na rysunku mają wspólną skalę. Pionową skalę wykresu dobieramy do pełnego spadku k² bez dodatkowego światła; jej liczby trzeba odczytywać przy porównywaniu rozmiarów planet. Zmiana b lub f zachowuje tę skalę, więc płytszy tranzyt muskający i rozcieńczenie dodatkowym światłem są widoczne jako płytszy dołek.
Zapisz w notatniku próby przed zmianą parametru i po niej, a potem pobierz CSV. To odczyty modelu bez szumu, nie pomiary konkretnej gwiazdy. Powiązana lekcja o tranzycie wyjaśnia przejście od głębokości do promienia oraz niejednoznaczność wyniku; pracownia pozwala sprawdzić jej założenia przez przesuwanie tarcz.
Założenia i granice
- Gwiazda ma kołową tarczę o jednakowej jasności powierzchniowej; nie uwzględniamy pociemnienia brzegowego ani plam. Planeta jest ciemna i nieprzezroczysta, bez atmosfery, pierścieni ani księżyców. Zakres stosunku promieni to 0,01–0,30.
- Ruch w płaszczyźnie nieba jest prostoliniowy ze stałą szybkością. To lokalny model jednego przejścia przed gwiazdą, stosowny do krótkiego odcinka orbity; nie wylicza krzywizny orbity, przyspieszeń, nachylenia ani masy. Czasy kontaktów są dokładne dla tego założenia.
- Dodatkowe światło jest stałe i nie jest zasłaniane. Strumień normalizujemy do sumy światła gwiazdy i towarzysza poza tranzytem. Model nie opisuje wtórnego zaćmienia za gwiazdą.
- Brak szumu detektora, skończonego czasu ekspozycji i zmian atmosfery Ziemi. Rzeczywistą krzywą trzeba analizować z właściwym modelem jasności gwiazdy i obserwacji. Spadek strumienia sam nie ustala masy ani składu obiektu.
Sprawdź samodzielnie
Ustaw k = 0,10, b = 0, R★ = 600 000 km oraz v = 100 km/s. Porównaj f = 0 i f = 3: jaka jest głębokość, naiwny stosunek promieni √δmax i T₁₄? Następnie przy f = 0 zwiększ b do 1,05. Czy głębokość nadal wynosi k² i czy istnieją kontakty II i III?
Sprawdź rozwiązanie
Przy f = 0 głębokość wynosi 1%, a √δmax = 0,10. Przy f = 3 spadek wynosi 0,25%, więc naiwny pierwiastek daje 0,05 — połowę rzeczywistego stosunku promieni. W obu próbach T₁₄ = 2·600 000·1,10/100 = 13 200 s = 220 min, a promień planety pozostaje równy 60 000 km. Dla b = 1,05 mamy 0,90 < b < 1,10: przejście muska brzeg, spadek jest mniejszy niż 1%, a kontakty II i III nie istnieją. T₁₄ = 200√(1,10² − 1,05²) min ≈ 65,57 min. Nawet znajomość dodatkowego światła nie pozwala wtedy użyć samego k = √δmax.