Najpierw przewidź
Czy transformator podwyższający napięcie musi pobierać mniejszy prąd ze źródła? Najpierw ustal, które wielkości porównujesz i co pozostaje stałe.
Dla U₁ = 24 V, n = 0,5, R = 12 Ω i f = 50 Hz napięcie wtórne wynosi 12 V, prąd wtórny 1 A, a pierwotny 0,5 A. Obie strony przekazują średnio 12 W; źródło widzi opór 48 Ω. Okres trwa 20 ms. W chwili t = 5 ms (t/T = 0,25) napięcia chwilowe wynoszą około 33,94 i 16,97 V, a moc chwilowa 24 W. Średnia moc za cały okres nadal wynosi 12 W. Amplituda strumienia na jeden zwój przy N₁ = 200 wynosi około 0,540 mWb. Po otwarciu obwodu wtórnego pozostaje napięcie 12 V, ale oba prądy i przekazywana moc są zerowe w przyjętym idealnym modelu.
Odczyty modelu
Porównaj swoje próby
Zapisz ustawienia i odczyty, zmień jeden parametr i zapisz kolejną próbę. To wyniki modelu. Tabela pozostaje na tej stronie do jej zamknięcia; możesz pobrać ją jako CSV. Wyczyszczenie tabeli możesz cofnąć do chwili zapisania nowej próby.
Brak zapisanych prób. Możesz porównać do 20 prób.
| Próba | Ustawienia | Odczyty |
|---|
Jak działa ten model?
Jedno źródło napięcia sinusoidalnego zasila uzwojenie pierwotne, a do wtórnego podłączamy opornik R. Wybieramy przekładnię n = N₂/N₁. W idealnym transformatorze oba uzwojenia obejmują ten sam strumień na zwój, dlatego U₂ = nU₁. Symbole U i I bez małej litery oznaczają wartości skuteczne. Strzałki na schemacie wyznaczają dodatni prąd wpływający do uzwojenia pierwotnego oraz wypływający z wtórnego do odbiornika. Kropki oznaczają odpowiadające sobie końce uzwojeń.
Obciążenie określa pobierany prąd: I₂ = U₂/R. Równość mocy U₁I₁ = U₂I₂ daje I₁ = nI₂. Dla jednego działającego transformatora wzrost napięcia między wejściem a wyjściem wiąże się z odwrotną proporcją prądów. Nie oznacza to, że podczas zwiększania n przy stałych U₁ i R prąd źródła maleje! W tej serii prób I₂ = nU₁/R, I₁ = n²U₁/R, a moc P = n²U₁²/R. Dodatkowa moc pochodzi ze źródła. Transformator jej nie wytwarza.
Próba 1 — przekładnia i obciążenie. Zapisz ustawienia początkowe: U₁ = 24 V, n = 0,5, R = 12 Ω. Otrzymasz U₂ = 12 V, I₂ = 1 A, I₁ = 0,5 A i P = 12 W. Zmień tylko n na 1: napięcie wtórne i jego prąd podwoją się, lecz prąd pierwotny i moc wzrosną cztery razy. Teraz zwiększ R do 48 Ω. Moc wróci do 12 W. Opór widziany od strony źródła wynosi Rwej = R/n²; można to sprawdzić także z U₁/I₁, jeśli prąd jest niezerowy.
Próba 2 — wartości skuteczne i chwila odczytu. Przywróć ustawienia początkowe i przesuwaj czas od t/T = 0 do 1. Napięcie u₁ = √2U₁ sin(2πt/T) ma amplitudę około 33,94 V, mimo że U₁ = 24 V. Dla opornika prąd jest w fazie z napięciem. Moc chwilowa po obu stronach wynosi p(t) = 2P sin²(2πt/T): nigdy nie jest ujemna i przy t/T = 0,25 osiąga 24 W. Średnia za pełny okres wynosi 12 W. Ujemne napięcie i prąd w drugiej połowie okresu nadal dają dodatni iloczyn. Nie mnożymy wartości skutecznej jednej wielkości przez amplitudę drugiej.
Próba 3 — częstotliwość i strumień. Zostaw stałe U₁, n i R, a częstotliwość zwiększ z 50 do 100 Hz. W idealnym modelu wartości skuteczne napięć, prądów i moc nie zmienią się. Okres skróci się z 20 do 10 ms. Dla N₁ = 200 przyjmujemy strumień Φ(t) = Φₘ cos(2πft), gdzie Φₘ = √2U₁/(2πfN₁). Jego amplituda spadnie z około 0,540 do 0,270 mWb. W przyjętej orientacji u₁ = −N₁ dΦ/dt: największa wartość strumienia występuje przy zerowym napięciu, a największe napięcie przy najszybszej zmianie strumienia. Wykres napięcia i wykres strumienia mają różne jednostki.
Próba 4 — przerwa w obwodzie. Zapisz wynik pod obciążeniem, a następnie wybierz otwarty obwód wtórny. U₂ nadal wynika z przekładni, ale I₂ = I₁ = 0 i P = 0. Zmiana odłączonego opornika nie zmienia wyniku. W rzeczywistym transformatorze płynie prąd magnesujący i występują straty jałowe; ich brak jest założeniem modelu, a nie stwierdzeniem o każdym urządzeniu. Otwieranie obwodu oznacza tu porównanie dwóch ustalonych stanów — nie symulujemy przepięć podczas przełączania.
Czytaj skale. Wspólna skala obu napięć pozwala porównywać ich amplitudy. Skale pionowe dostosowują się do ustawień, a podpisy podają rzeczywiste wartości; sama wysokość krzywej między różnymi próbami nie mierzy zmiany napięcia. Suwak obejmuje dwa okresy t/T, odtwarzane w zwolnionym tempie. Czas fizyczny jest osobnym odczytem w milisekundach. Notatnik zachowuje ustawienia i wyniki z chwili zapisu, dzięki czemu można porównać próby także po eksporcie CSV.
Założenia i granice
- Transformator idealny: pełne sprzężenie, zerowy opór uzwojeń, brak strat w rdzeniu, brak nasycenia i pominięty prąd magnesujący. Nie określamy dopuszczalnej mocy rzeczywistego urządzenia.
- Źródło narzuca stałą wartość skuteczną napięcia sinusoidalnego niezależnie od pobieranej mocy. Obciążenie jest wyłącznie rezystancyjne. Nie ma przesunięcia fazowego między jego napięciem i prądem.
- Przekładnia jest ciągłym parametrem idealnego modelu. Do obliczenia strumienia przyjmujemy N₁ = 200. Symboliczna liczba pętli na schemacie nie przedstawia liczby rzeczywistych zwojów.
- Częstotliwość jest dodatnia; model nie opisuje zasilania stałym napięciem, zwarcia, stanu rozruchowego ani przepięć. Zmiana kontrolek porównuje stany ustalone, nie przebieg przełączenia.
- Wartości U i I są skuteczne, a u i i chwilowe. Zgodne napięcia uzwojeń oraz przeciwne względem transformatora dodatnie zwroty prądów odpowiadają przyjętym oznaczeniom zacisków.
Sprawdź samodzielnie
Ustaw U₁ = 12 V, n = 2, R = 48 Ω i f = 50 Hz. Oblicz oba prądy skuteczne, moc średnią i opór widziany od strony źródła. Jakie są napięcie wtórne i moc chwilowa przy t/T = 0,25? Co zmieni dwukrotne zwiększenie samego R?
Sprawdź rozwiązanie
U₂ = 2·12 = 24 V, I₂ = 24/48 = 0,5 A, a I₁ = 2·0,5 = 1 A. P = 24·0,5 = 12 W = 12·1 W. Rwej = 48/2² = 12 Ω. W ćwierci okresu sinus wynosi 1, więc u₂ = 24√2 ≈ 33,94 V i p = 2P = 24 W. Po zwiększeniu R do 96 Ω napięcia pozostają takie same, oba prądy i moc maleją dwukrotnie: I₂ = 0,25 A, I₁ = 0,5 A, P = 6 W. Źródło widzi 24 Ω. Przekładnia ustala stosunki między stronami, a obciążenie ustala przepływ energii.