Najpierw przewidź
Planeta krąży po elipsie o mimośrodzie e = 0,4. Czy przez pierwszą ćwiartkę okresu od perycentrum pokona taki sam kąt jak w ćwiartce przed apocentrum? Czy prędkość przy apocentrum jest taka sama jak przy perycentrum?
Przy a = 1 au, e = 0,4 i masie gwiazdy 1 M☉ perycentrum leży w rₚ = a(1−e) = 0,6 au, a apocentrum w rₐ = a(1+e) = 1,4 au. Z trzeciego prawa Keplera T = 2π√(a³/GM) ≈ 365,3 doby. Z równania vis-viva wynika vₚ ≈ 45,5 km/s i vₐ ≈ 19,5 km/s; stosunek vₚ/vₐ = (1+e)/(1−e) = 7/3. Cztery obszary barwne na rysunku są zakreślane w czterech równych przedziałach czasu T/4, więc mają równe pola, ale nie odpowiadają równym kątom ani równym długościom drogi. Gwiazda znajduje się w ognisku, nie w środku elipsy.
Odczyty modelu
Porównaj swoje próby
Zapisz ustawienia i odczyty, zmień jeden parametr i zapisz kolejną próbę. To wyniki modelu. Tabela pozostaje na tej stronie do jej zamknięcia; możesz pobrać ją jako CSV. Wyczyszczenie tabeli możesz cofnąć do chwili zapisania nowej próby.
Brak zapisanych prób. Możesz porównać do 20 prób.
| Próba | Ustawienia | Odczyty |
|---|
Jak działa ten model?
Elipsa ma dwie osie i dwa ogniska. W uproszczonym problemie dwóch ciał, gdy masa planety jest pomijalna względem masy gwiazdy, gwiazda leży w jednym ognisku. Półoś wielka a opisuje rozmiar orbity; mimośród e jej wydłużenie. Odległość jest najmniejsza w perycentrum rₚ = a(1−e), a największa w apocentrum rₐ = a(1+e). Dla e = 0 orbita jest kołem.
Pierwsze prawo Keplera dotyczy kształtu orbity, drugie tempa omiatania pola. W równych czasach promień wodzący od gwiazdy do planety zakreśla równe pola, choć planeta porusza się szybciej blisko gwiazdy. Na rysunku cztery pastelowe wycinki reprezentują cztery kolejne ćwiartki okresu. Równe pola nie oznaczają równych kątów ani równych długości łuków.
Po ustawieniu czasu t/T obliczamy anomalię średnią Mₐ = 2πt/T i rozwiązujemy równanie Keplera E − e sin E = Mₐ. Dopiero potem znajdujemy współrzędne na elipsie względem ogniska: x = a(cos E − e), y = a√(1−e²)sin E. To dlatego suwak czasu nie może być zastąpiony prostym, jednostajnym obracaniem planety wokół ogniska.
Trzecie prawo Keplera w tym modelu to T² = 4π²a³/(GM). Przy ustalonej masie gwiazdy podwojenie a wydłuża okres 2√2 razy, a nie dwa razy. Zwiększenie masy gwiazdy skraca okres, jeśli zachowujemy tę samą półoś a. Dla ciał wokół wspólnego środka masy należałoby użyć sumy mas, nie samej masy gwiazdy.
Z zachowania energii mechanicznej otrzymujemy równanie vis-viva v² = GM(2/r − 1/a). W perycentrum i apocentrum prędkość jest styczna do orbity; bliżej gwiazdy jest większa. W całym ruchu energia właściwa ε = v²/2 − GM/r = −GM/(2a) pozostaje stała, choć energia kinetyczna i potencjalna osobno się zmieniają.
Zapisz próbę w perycentrum, potem przy apocentrum. Zmień wyłącznie e przy tej samej półosi a i masie gwiazdy: okres się nie zmieni, lecz rozpiętość prędkości wzrośnie. Następnie przywróć mimośród i zmień tylko a, aby zbadać trzecie prawo. Użyj CSV do porównania odczytów; nie myl pojedynczej wartości promienia r z półosią a.
W astronomii rzeczywistej orbity podlegają oddziaływaniom innych ciał i precesji, a promieniowanie oraz pływy mogą zmieniać elementy orbity. Ten model zakłada nieruchomą centralną masę i orbitę związaną; nie służy do wyznaczania trajektorii manewrów kosmicznych ani do symulacji zderzeń.
Założenia i granice
- Mechanika Newtona i idealna siła grawitacji ∝ 1/r², bez innych ciał, oporu, spłaszczenia gwiazdy i efektów relatywistycznych.
- Masa planety jest mała względem masy gwiazdy. Wzór μ = GM pomija masę planety; e jest ograniczone do elips od 0 do 0,85.
- Jednostka au ma wartość dokładnie 149 597 870 700 m; masę Słońca i stałą G przyjmujemy w podanych wartościach przybliżonych. Rok odpowiada 365,25 dobom.
- Pastelowe pola wyliczane są z praw Keplera i schematycznie próbkowane na wykresie. Animacja jest spowolniona; czas astronomiczny podano osobno w odczytach.
- Gwiazda spoczywa w ognisku tylko w przybliżeniu masywnego ciała centralnego. Nie rozpatrujemy swobodnych orbit parabolicznych i hiperbolicznych.
Sprawdź samodzielnie
Dla gwiazdy o masie Słońca wybierz orbitę a = 2 au i e = 0,5. Wyznacz perycentrum, apocentrum, okres w latach i stosunek prędkości vₚ/vₐ. Czy pierwsza ćwiartka okresu oznacza ćwiartkę obwodu orbity?
Sprawdź rozwiązanie
rₚ = 2(1−0,5) = 1 au, rₐ = 2(1+0,5) = 3 au. Trzecie prawo daje T ≈ √(2³) = √8 ≈ 2,83 roku (dla tej samej masy Słońca i przyjętych jednostek). Z zachowania momentu pędu przy skrajnych odległościach rₚvₚ = rₐvₐ, zatem vₚ/vₐ = rₐ/rₚ = 3. Nie: każdy odcinek czasu T/4 daje ćwierć całkowitego pola elipsy, ale różne kąty i łuki.