Najpierw przewidź
Czy w chwili, gdy wychylenie pierwszego wózka znika, cała energia musi należeć do drugiego? Najpierw przewidź rolę prędkości i sprężyny łączącej wózki.
Przykład bez sterowania: m = 1 kg, k = 9 N/m, κ = 3,5 N/m. Puszczamy wózki bez prędkości z x₁ = 10 cm i x₂ = 0. Częstości modów wynoszą ωs = 3 rad/s i ωa = 4 rad/s. Stąd x₁ = 0,05[cos(3t) + cos(4t)] m oraz x₂ = 0,05[cos(3t) − cos(4t)] m, gdy t podajemy w sekundach. Na początku E₁ = 0,045 J, E₂ = 0 i Eκ = 0,0175 J; razem 0,0625 J. W chwili t = π s oba wózki znowu mają zerowe prędkości: x₁ = 0, x₂ = −10 cm. E₁ i E₂ zamieniły się wartościami, ale środkowa sprężyna nadal ma 0,0175 J. Nie cała energia układu należy do drugiego wózka i jego zewnętrznej sprężyny.
Odczyty modelu
Porównaj swoje próby
Zapisz ustawienia i odczyty, zmień jeden parametr i zapisz kolejną próbę. To wyniki modelu. Tabela pozostaje na tej stronie do jej zamknięcia; możesz pobrać ją jako CSV. Wyczyszczenie tabeli możesz cofnąć do chwili zapisania nowej próby.
Brak zapisanych prób. Możesz porównać do 20 prób.
| Próba | Ustawienia | Odczyty |
|---|
Jak działa ten model?
Dwa jednakowe wózki poruszają się poziomo. Każdy jest połączony z nieruchomą ścianą sprężyną k, a między wózkami znajduje się sprężyna κ. x₁ i x₂ są wychyleniami od dwóch różnych położeń równowagi, oba dodatnimi w prawo. Zmiana długości środkowej sprężyny wynosi x₂ − x₁. W położeniu równowagi wszystkie trzy sprężyny mają długości naturalne.
Równania sił to m ẍ₁ = −k x₁ + κ(x₂ − x₁) i m ẍ₂ = −k x₂ − κ(x₂ − x₁). Współrzędne qₛ = (x₁ + x₂)/2 oraz qₐ = (x₁ − x₂)/2 rozdzielają je na dwa ruchy harmoniczne. Mod zgodny ma x₁ = x₂ i ωₛ = √(k/m); mod przeciwny ma x₁ = −x₂ i ωₐ = √[(k + 2κ)/m]. Częstość ω podajemy w rad/s, a częstotliwość f = ω/(2π) w hercach.
W każdym przygotowaniu puszczamy oba wózki bez nadania prędkości. Dla wybranych X₁ = x₁(0) i X₂ = x₂(0) rozwiązanie jest dokładną sumą modów: qₛ = (X₁ + X₂)cos(ωₛt)/2 i qₐ = (X₁ − X₂)cos(ωₐt)/2, następnie x₁ = qₛ + qₐ i x₂ = qₛ − qₐ. Zmiana kontrolki oznacza nowe doświadczenie z tymi warunkami początkowymi; nie oznacza wymiany sprężyny w trakcie trwającego ruchu. Suwak może nadal wskazywać niezerowy czas nowej próby.
Gdy puszczamy tylko pierwszy wózek z wychylenia A, oba mody mają początkowe wychylenie A/2. Po zastosowaniu wzorów trygonometrycznych x₁ = A cos(Ωt)cos(δt), a x₂ = A sin(Ωt)sin(δt), gdzie Ω = (ωₐ + ωₛ)/2 i δ = (ωₐ − ωₛ)/2. Szybki czynnik ma częstotliwość Ω/(2π). Dodatnia obwiednia |A cos(δt)| wraca co Td = 2π/(ωₐ − ωₛ). Jej pierwsze zero wypada przy Td/2. Podpisany czynnik cos(δt) ma dwa razy dłuższy okres niż jego wartość bezwzględna. Przy słabym sprzężeniu zmiana obwiedni jest znacznie wolniejsza od samych drgań; przy silnym sprzężeniu ten podział skal zanika.
Bilans pokazuje trzy składniki: E₁ = mv₁²/2 + kx₁²/2, E₂ = mv₂²/2 + kx₂²/2 oraz Eκ = κ(x₂ − x₁)²/2. E₁ i E₂ obejmują wózek i jego zewnętrzną sprężynę. Energia środkowej sprężyny jest pokazana osobno, więc niczego nie liczymy dwukrotnie. Suma pozostaje stała. Stałe są również energie modów Es = m q̇ₛ² + kqₛ² i Ea = m q̇ₐ² + (k + 2κ)qₐ², chociaż E₁ i E₂ mogą się zmieniać. Mody nie wymieniają między sobą energii w tym liniowym modelu.
Wyzerowanie wychylenia nie zeruje energii kinetycznej. Nawet przy pierwszym zerze obwiedni pierwszego wózka jego prędkość wynosi v₁ = −Aδ cos(Ωt), więc na ogół jest niezerowa. Nie wolno utożsamiać Td/2 z dokładnym przekazaniem całej energii. Popularny obraz powolnego przekazywania energii jest dobrym przybliżeniem przy słabym sprzężeniu, lecz tutaj odczyty wynikają z pełnych prędkości i wszystkich sprężyn.
Doświadczenie 1 — wybierz mod. Pozostaw m = 1 kg, k = 20 N/m, κ = 2 N/m i A = 10 cm. Porównaj przygotowanie zgodne z przeciwnym, zmieniając wyłącznie ten wybór. W pierwszym przypadku środkowa sprężyna nie odkształca się, a fₛ ≈ 0,71176 Hz; w drugim fₐ ≈ 0,77970 Hz. Zwiększ κ przy każdym przygotowaniu. Częstotliwość zgodnego ruchu się nie zmieni, przeciwnego wzrośnie. Zapisz próby i sprawdź, który mod ma niezerową energię.
Doświadczenie 2 — włącz sprzężenie. Wróć do przygotowania „Tylko pierwszy” oraz m = 1 kg, k = 20 N/m, A = 10 cm. Porównaj κ = 0, 2 i 4 N/m, zachowując pozostałe dane. Bez sprzężenia drugi wózek pozostaje nieruchomy. Przy dodatnim κ obserwuj oba przebiegi i osobną energię środkowej sprężyny. Zapisz Td i sprawdź, czy silniejsze sprzężenie skraca czas powrotu obwiedni. Ponieważ puszczasz układ z takiego samego wychylenia, zmiana κ zmienia też początkową energię; nie jest to porównanie przy stałej energii.
Doświadczenie 3 — zmień masę, zachowaj sprężyny. Ustaw κ = 2 N/m i start tylko pierwszego wózka. Porównaj masy 1 kg i 4 kg. Obie częstotliwości maleją dwukrotnie, a wszystkie czasy charakterystyczne rosną dwukrotnie. Porównaj stan lżejszego układu przy 2 s ze stanem cięższego przy 4 s: wychylenia i składniki energii są takie same, prędkości w cięższym układzie są dwukrotnie mniejsze. Dla niego pełny powrót obwiedni nie mieści się w oknie 20 s.
Doświadczenie 4 — podwój samo wychylenie. Przy tych samych m, k, κ, przygotowaniu i czasie zmień A z 10 na 20 cm. Wychylenia oraz prędkości rosną dwukrotnie, a wszystkie energie czterokrotnie. Częstotliwości pozostają takie same. Wykres ma stałą skalę od −20 do 20 cm; pasek energii pokazuje udziały w aktualnej całkowitej energii, dlatego same długości segmentów nie wystarczą do porównania dwóch amplitud. Porównaj także odczyty w dżulach.
Założenia i granice
- Jednakowe masy, jednakowe zewnętrzne sprężyny, liniowe prawo Hooke’a i ruch w jednym wymiarze. Sprężyny są nieważkie, ściany nieruchome; nie ma tarcia, tłumienia ani zewnętrznego wymuszenia. Dla rzeczywistego zestawu liniowość i brak zderzeń trzeba sprawdzić w użytym zakresie wychyleń.
- Każde przygotowanie ma v₁(0) = v₂(0) = 0. Model nie obejmuje dowolnego początkowego impulsu, różnych mas, luzu, sprężyny jednostronnej ani nieliniowego rozciągania.
- Rysunek wózków jest schematem. Wychylenia obu wózków mają wspólną, stałą skalę; szerokości wózków i długości naturalne sprężyn nie są parametrami modelu. Wykresy oraz odczyty podają rzeczywiste wartości modelowe.
- Dudnienia wymagają wzbudzenia obu modów o różnych częstotliwościach. W czystym modzie, dla κ = 0 albo A = 0 nie opisujemy ruchu okresem dudnień. Bardzo słabe sprzężenie może dać okres obwiedni dużo dłuższy od okna 20 s. Wartości wykraczające poza zakres liczb zmiennoprzecinkowych otrzymują opis zamiast nieskończonego odczytu.
- Rozwiązanie wykorzystuje dokładne wzory modalne, bez całkowania krokowego. Ograniczona rozdzielczość wykresu i kroku czasu nie oznacza niepewności fizycznego pomiaru. Wyniki są przewidywaniami modelu, nie danymi z rzeczywistego doświadczenia.
Sprawdź samodzielnie
Ustaw m = 1 kg, k = 9 N/m, κ = 3,5 N/m, A = 10 cm i start tylko pierwszego wózka. Oblicz oba mody i energie w chwili początkowej. Co stanie się przy t = π s? Następnie zwiększ wyłącznie masę każdego wózka do 4 kg: w jakiej chwili otrzymasz ten sam stan? Porównaj rachunek z suwakiem ustawionym odpowiednio blisko 3,14 s i 6,28 s.
Sprawdź rozwiązanie
ωₛ = √9 = 3 rad/s, ωₐ = √16 = 4 rad/s, qₛ(0) = qₐ(0) = 0,05 m. Energie modów: Es = 9·0,05² = 0,0225 J i Ea = 16·0,05² = 0,0400 J. Na początku E₁ = 9·0,10²/2 = 0,045 J, E₂ = 0 i Eκ = 3,5·0,10²/2 = 0,0175 J; suma 0,0625 J. Przy t = π s cos(3π) = −1 i cos(4π) = 1, więc x₁ = 0, x₂ = −0,10 m, a obie prędkości są zerowe. E₁ = 0, E₂ = 0,045 J i Eκ = 0,0175 J. Ten konkretny stosunek częstości daje jednocześnie zero wychylenia i prędkości pierwszego wózka; nie jest to ogólna własność zera obwiedni. Dla masy 4 kg częstości maleją do 1,5 i 2 rad/s, dlatego ten sam stan występuje przy t = 2π s. Energie się nie zmieniają. Suwak z krokiem 0,01 s daje stan bliski, ale nie dokładnie równy tym chwilom.
Podstawy fizyczne
- Caltech, Xie Chen — Physics 12a, Lecture 6: dwa wózki, mody i osobna sztywność środkowej sprężyny
- MIT OpenCourseWare — Lecture 06: Coupled Oscillations, równania i współrzędne normalne
- MIT OpenCourseWare — Physics III, Lecture 5: Beat Phenomena
- Lekcja: dwa sprzężone oscylatory i mody normalne
- Lekcja: warunki początkowe, dudnienia i bilans energii