v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Elektrostatyka · 2 min czytania

Elektrostatyka Zadanie 1 - Kula o masie m, obdarzona ładunkiem q1, porusza się z prędkością v, w kierunku drugiej - początkowo nieruchomej - kuli o masie m2 i ładunku q2

Opublikowano: 23.11.2010 · Ostatnio zmieniany: 03.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 3

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(3 głosy) . Średnia ocena: 3.67 z 5.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Kula o masie m, obdarzona ładunkiem q1, porusza się z prędkością v1, w kierunku drugiej - początkowo nieruchomej - kuli o masie m2 i ładunku q2. Na jaką odległość x zbliżą się te kule? Założyć, ze w chwili początkowej kule znajdują się w bardzo dużej wzajemnej odległości.

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Najmniejsza odległość nie oznacza zderzenia

Masę pierwszej kulki, zapisaną w treści jako m, oznaczmy w rachunkach przez m₁ = m. Rozpatrujemy ruch centralny oraz ładunki tego samego znaku, q₁q₂ > 0. Traktujemy kulki jak ładunki punktowe, pomijamy promieniowanie i inne oddziaływania. Dla ładunków przeciwnych znaków nie ma opisanego tu elektrostatycznego punktu zwrotnego.

Na początku kulki są bardzo daleko, więc wybieramy zerową energię ich wzajemnego oddziaływania. Pierwsza ma prędkość v₁, druga spoczywa. Podczas zbliżania pierwsza zwalnia, a druga nabiera prędkości. W chwili najmniejszej odległości przestają się do siebie przybliżać: ich prędkość względna jest zerowa. Obie mają wtedy tę samą chwilową prędkość V.

Dodatnio naładowana pierwsza kulka zbliża się do początkowo spoczywającej drugiej. Przy najmniejszej odległości obie mają chwilowo tę samą prędkość V. Dla zilustrowanego szczególnego przypadku równych mas połowa energii początkowej pozostaje ruchem środka masy, a połowa jest energią oddziaływania. Nie jest to zlepienie kulek.
Wspólna prędkość występuje tylko w chwili minimum. Dla pokazanych równych mas V = v₁/2, a energia dzieli się na dwie równe części. Równania poniżej dotyczą dowolnych m₁ i m₂. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Pęd wyznacza ruch środka masy

Siły między kulkami są wewnętrzne. Całkowity pęd izolowanego układu jest zachowany:

m_1v_1=(m_1+m_2)V,\qquad V=\frac{m_1v_1}{m_1+m_2}.

V jest prędkością środka masy. W chwili najbliższego zbliżenia żadna kulka nie porusza się względem środka masy, ale cały układ nadal porusza się względem pierwotnego obserwatora. Dlatego nie wolno zamienić całej początkowej energii kinetycznej w energię elektrostatyczną.

Z energii znajdziemy odległość

Zapisujemy energię początkową i energię w chwili minimum. Energia potencjalna kq₁q₂/x należy do pary ładunków, a nie tylko do jednej kulki:

\frac12m_1v_1^2=\frac12(m_1+m_2)V^2+\frac{kq_1q_2}{x_{\min}}.

Podstawiamy V, a następnie wyłączamy wspólne czynniki:

\frac{kq_1q_2}{x_{\min}}=\frac12m_1v_1^2-\frac12(m_1+m_2)\left(\frac{m_1v_1}{m_1+m_2}\right)^2

=\frac12m_1v_1^2\left(1-\frac{m_1}{m_1+m_2}\right)=\frac12\frac{m_1m_2}{m_1+m_2}v_1^2.

Wprowadźmy masę zredukowaną μ = m₁m₂/(m₁+m₂). Pozostają dwa krótkie kroki:

\frac{kq_1q_2}{x_{\min}}=\frac12\mu v_1^2,\qquad x_{\min}=\frac{2kq_1q_2}{\mu v_1^2}=\frac{2kq_1q_2(m_1+m_2)}{m_1m_2v_1^2}.

Czynnik 2 stoi w liczniku. Dzieląc przez połowę pewnej wielkości, mnożymy przez 2, nie przez 1/2. Ten jeden krok decyduje o poprawnej odpowiedzi.

Dwie kontrole wyniku

Gdy m₂ jest bardzo duże, μ zbliża się do m₁ i otrzymujemy wynik dla prawie nieruchomej drugiej kulki. Gdy m₁ = m₂, masa zredukowana wynosi m₁/2, zatem xₘᵢₙ = 4kq₁q₂/(m₁v₁²). Większa początkowa szybkość pozwala zbliżyć kulki bardziej: podwojenie v₁ zmniejsza minimum czterokrotnie.

Jednostka kq₁q₂ to J·m, a μv₁² ma jednostkę J, więc wynik jest długością. Po osiągnięciu minimum kulki zaczynają się oddalać; nie sklejają się. Dla rzeczywistych kulek trzeba jeszcze sprawdzić, czy wyliczona odległość środków jest większa od sumy ich promieni. Inaczej model punktowy dochodzi do granicy stosowalności przed opisanym minimum.

Najpierw spróbuj samodzielnie. Zapisz dane, wybierz prawa fizyczne i sprawdź jednostki. Przejdź do zadań ze sprawdzaniem odpowiedzi »

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (3)

Oceny pozytywne: 0. Oceny negatywne: 0. Wynik: 0.
#3 zygmunt
Powinno być: x =2*{...} bo 1/(1/2)=2, czyli we wzorze końcowym liczba 2 powinna być w liczniku. Malutkie niedopatrzenie. Pozdrawiam.
Cytuj Odpowiedz Zgłoś moderatorowi
Oceny pozytywne: 0. Oceny negatywne: 0. Wynik: 0.
#2 dr inż. Paweł Troka
Cytat — xts:
Cała ta energia zamieni się na energię potencjalną oddziaływnia tych dwóch ładunków po tym jak się zbliżą na minimalną odległość x. Czy Autor zadania jest aby całkiem tego pewien? Czy w zadaniach z elektrostatyki nie obowiązuje już zasada zachowania pędu? A może Autor sam siebie powinien oblać na maturze, zamiast ogłupiać uczniów, podając im jako wzorcowe błędne rozwiązania własnych zadań?
Zadanie zostało rozwiązane dl przypadku gdy druga kulka jest nieruchoma, tzn. np. przymocowana do czegoś, więc rzeczywiście błędnie w stosunku do treści zadania. Część zadań robiliśmy w pośpiechu, przepraszamy ale oczywście poprawimy błąd i rozwiążemy prawidłowo to zadanie. Co do matury to zadanie z tą treścią raczej przerasta nawet poziom rozszerzonej, stąd też rozwiązanie dla "stampowego" przykładu zadania maturalnego tj. z nieruchomą drugą kulką. Add: Zadanie zostało już poprawione
Cytuj Odpowiedz Zgłoś moderatorowi
Oceny pozytywne: 0. Oceny negatywne: 0. Wynik: 0.
#1 xts
Cała ta energia zamieni się na energię potencjalną oddziaływnia tych dwóch ładunków po tym jak się zbliżą na minimalną odległość x. Czy Autor zadania jest aby całkiem tego pewien? Czy w zadaniach z elektrostatyki nie obowiązuje już zasada zachowania pędu? A może Autor sam siebie powinien oblać na maturze, zamiast ogłupiać uczniów, podając im jako wzorcowe błędne rozwiązania własnych zadań?
Cytuj Odpowiedz Zgłoś moderatorowi

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Zadania Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.